Mjora.com, sitenin çalışması ve ziyaret istatistiklerinin tutulması amacıyla teknik bir oturum çerezi ve IP adresi kaydı kullanır. Kişisel kimliğinizi belirleyen bir bilgi toplanmaz. Verileriniz belli bir süre saklanır, sonrasında otomatik olarak silinir. Detaylar için Çerez ve Gizlilik Politikamızı inceleyebilirsiniz.
|
Ndğaneri nozit̆a: Çabla k̆uçxe vrosi var goyik̆oraşa mot uk̆ap̆am, capisare.
Günün sözü: Ayağına çarığını iyi bağlamadan koşma, yere yapışırsın.
|
|
2 isim 2. İsim/(Coxo) Lazca isimlerde Almanca ve Fransızca vs. dillerde bulunan dişil, eril ayrımı yoktur. Yalnızca çoğul ve durum ekleri alırlar.2.1. Sayı Çoğul eki genelde “-pe” bazen, “-lepe” olur. Çok heceli kelime sonunda bulunan “i”, “-pe” önünde “e”ye dönüşür. Sıfatlar isim olarak kullanıldığı zaman çoğul eki alırlar. Örnekler için bu maddenin sonundaki Örnek D'ye bakınız. Fiil-isimler için, bkz. 39.
Aşağıda Ör.ex.ev. E:'de anlatıldığı gibi, partisipler sıfatlar ile aynı kurala uyarlar. bkz. 35.
2.2. Durum(Xali) Bütün Ergatif dillerde gözlemlendiği gibi, Lazcada aküzatif durum[3] (Türkçe gramerdeki “i hali”) bulunmamaktadır. Çamlıhemşin[4] ve Ardeşen ilçelerinde konuşulan Lazca diyalektlerinde 2.2.2. ve 2.2.6. maddelerinde anlatılan Ergatif, Datif ve Yalın durumlar bulunmamaktadır. 2.2.1. Yalın (Apsolütif[5]) durum/ (Absolutivi xali) Yalın (Apsolütif), çoğul eki hariç hiçbir ek almayan durumdur. 2.2.1.1.Varlık fiili ile kullanımı Varlık fiilinin (bkz. 31.) öznesi Yalın (Apsolütif) durumda olur
2.2.1.2. Kopula[6] fiili ile kullanımı Kopula fiilinin öznesi ve yüklemi Yalın (Apsolütif) durumda olur.
2.2.1.3. Diğer fiiller ile kullanımı Lazca Ergatif bir dildir. Genellikle Ergatif dillerde << nesneli[7] fiilin düz nesnesi, nesnesiz[8] fiilin öznesi ile aynı durumda olur>>. Ancak, her dilin ayrı bir sistemi vardır. Lazcanın Ergatifliğinde iki özel nokta vardır:
(1) Ergatif sözdiziminin yanı sıra Datif sözdiziminin de var olması
(2) Nesnesiz fiillerde üç çeşit sözdiziminin bulunması: Fiilin çeşidi ve kipine göre öznesi ya Yalın ya Ergatif ya da Datif durumda olur.
Lazca Ergatif sisteminin tanımı şöyle olur: << Yalın özneli, nesnesiz fiilin öznesi, Bildirme kipinde Yalın olur. Nesneli fiillerin düz nesnesi yine Yalın durumda olur.>>
2.2.2. Ergatif (-k)/ (Ergativi)
2.2.2.1. Yapım Ergatif, Yalın duruma (tekil ve çoğul) “-k” eki konarak oluşturulur. Yöreye göre bazen “-ko, -ku” da olur.
2.2.2.2. Kullanım (Oxmaru) Bildirme kipi, İstek kipi, Emir kipi, Yasak kipi ve Dilek kipinde olan nesneli fiil ve Ergatif özneli nesnesiz fiilin öznesi, Ergatif olur. (Ayrıca, Ettirgen fiilin sözdizimi için bkz. 28.)
Tablo 5: Nesneli fiil
Örnek(Evuli)
Tablo 6: Ergatif özneli nesnesiz fiil
Örnek(Evuli)
Tablo 7: Yalın özneli nesnesiz fiil
Örnek(Evuli)
2.2.3. Datif (-s/ -z/ -so/ -su)/(Dativi) 2.2.3.1. Yapım Datif eki “-s ~ -z”dir. Yöreye göre bazen “-so, -su” da olur. 2.2.3.2. Kullanım(Oxmaru) (1) Dolaylı tümleç datif olur. (2) Yeterlik kipi ve Tecrübe kipinde olan tüm fiillerin Eylemi yapanı (öznesi) datif olur. (3) Biçim bakımından Yeterlik kipi veya Tecrübe kipi gibi olan Hal fiilleri ve Hal değişme fiillerinin öznesi datif olur. Örnek(Evuli)
2.2.4. Genitif (Genitivi) Genetif durumdaki isim, sonraki ismin tamlayıcısı olur. 2.2.4.1. Yapım Lazca genitif eki “-şi ~ -ş” dir. 2.2.4.2. Kullanım(oxmaru) 2.2.4.2.1. İsim(coxo)
2.2.4.2.2. İsim olarak kullanılan sıfat
Not: “-şi” ekinin diğer kullanımı hakkında bkz. 13.1.3. ve 14.1.3. 2.2.5. Yön durumları Yön durumlarının biçimi ve kullanımı yöreye göre değişmektedir. Bazı yörelerde Direktif (Türkçedeki “E hali” karşılığı) ile Ablatif (Türkçedeki “Den hali” karşılığı) ayrımı yapılmamaktadır. 2.2.5.1. Direktif(Direktivi)
2.2.5.2. Ablatif (Ablativi)
2.2.5.3. Direkfif-ablatif (Direktifivi do ablativi) Bazı yörelerde direktif ile ablatif arasında ayrım olmaz. İki-yön durum eki olarak Atina diyalektlerinde “-şe” kullanılmaktadır.
Bu yörelerde, İki-yön durumundaki isim, birlikte kullanılan fiile göre “bir yere doğru” veya “bir yerden ayrılıp” anlamlarını vermektedir. Cümle içindeki kullanımı için, 12. madde ve sonrasında yer alan fiil çekimi ile ilgili maddelere bakınız.
Not: Yön durum eklerinin diğer kullanımı hakkında bkz. 12.2.4., 13.1.4., 14.1.4., 14.2.5 2.2.6. Yer durumu (Lokativi) Bir şeyin bulunduğu yeri bildiren durumdur. 2.2.6.1. Yapım Lokatif eki “ -s ~ -z ” dir. Yöreye göre bazen “-so ~ -su” biçiminde de olur. Datif ile aynı biçimli olmasına rağmen ayrı bir durumdur.
2.2.7. Araç durumu(Enstrumantali) Araç durumu, bir hareket yapılırken kullanılan aracı gösteren durumdur. 2.2.7.1.Yapım Araç durumu eki “-te ~ -ten” dir.
[1] Evuli: Ardeşen-Tolikçeti'de “misal, örnek” anlamında kullnılmaktadır. [2] But̆k̆a/ Leaf [3] aküzatif (<Fra. accusatif, İng. accusative) [4] Çamlıhemşin ilçesinin Lazca adı bulunmamaktadır. İlçe merkezine bağlı bir mahallenin adı olan “Vija ~ Vije” kelimesini Çamlıhemşinli Lazlar “Çamlıhemşin ilçesinde Lazların yaşamadıkları yer” anlamında kullanmaktadırlar. [5] apsolütif: Bu terimi “nominatif” terimi ile karıştırmayınız. Nominatif, Ergatif sözdizimi olmayan dillerde “fiillerin öznesinin bulunduğu durum” demektir. [6] kopula: (<lat. copula) matematik formül “a=b”deki “=” işaretinin işlevi. Türkçede “-im, -sin, -dir...” ekleri kopula işlevini yapmaktadır. [7] Nesneli: Türkçe gramerde “geçişli”. [8] Nesnesiz: Türkçe gramerde “geçişsiz”. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
İNDEX
Anasayfa
Sözlük
LZ & TR
Laz Müziği
Gramer
Lzr.Nç̆ari
Çeviri
Telaffuz
Laz Ad'ları
Zoo.Bot
K̆vinçepe
Mzgudape
Skindinape
Çxomepe
Bobolape
Mjora PDF