Gramer 3 - Zamir

zamir

3. Zamir (Zegnoba[1])

3.1. Soru zamir

mi?	kim?
mu?	ne?
nam ~ naya?	hangisi?
nani ~ namepe?	hangileri?

3.2. İşaret zamir (Noğireşi zegnoba)

Lazcada işaret zamirleri aynı zamanda 3. şahıs zamirleridir.

Biçim bakımından işaret zamirleri, işaret sıfatları ile aynı grubu oluşturmaktadır. 4.2. maddede bulunan İşaret sıfatları ile karşılaştırınız.

3.2.1. Yalın durum

Tablo 8 : Uzakta bulunanlar için

Pazar (Atina)	Ardeşen (Art̆aşeni) Çamlıhemşin	Fındıklı (Viʒ̆e)	Arhavi (Arkabi)	Hopa (Xopa)	Borçka-İçkale (Çxala)
him, hem		heya	heya	eya, iya	iya	o
hini		hentepe hentere	hentepe hemtepe	entepe emtere		onlar

Tablo 9: Yakında bulunanlar için

Atina	Art̆aşeni, Çamlıhemşin	Viʒ̆e	Arkabi	Xopa, Çxala
ham	ham	haya	haya	aya	bu
hani	hani	hantepe hantere	hantepe hamtepe	antepe amtepe	bunlar

3.2.2. Ergatif ve datif (Ergativi do dativi)

Tablo 10: Uzakta bulunanlar için Yalın, Ergatif ve Datif

	Atina	Art̆aşeni Çamlıhemşin	Viʒ̆e	Arkabi	Xopa	Çxala
Yalın	him hem	him himu[2]	heya	heya	eya iya	iya
Ergatif	himuk hemuk		heyak	heyak hemuk	emuk	emuk
Datif	himus hemus		heyaz	heyaz hemuz	emus emuz	emus

Tablo 11: Çoğul

	Atina	Art̆aşeni Çamlıhemşin	Viʒ̆e	Arkabi	Xopa	Çxala
Yalın	hini	hini	hentepe hentere	hentepe hemtepe	entepe emtepe	entepe
Ergatif	hinik		hentepek henterek	hentepek hemtepek etepek	entepek emtepek	entepek
Datif	hinis		hentepez henterez	hentepez hemtepez	entepez emtepez	entepes

Tablo 12: Yakında bulunanlar için Yalın, Ergatif ve Datif

	Atina	Art̆aşeni Çamlıhemşin	Viʒ̆e	Arkabi	Xopa	Çxala
Yalın	ham	ham hamu	haya	haya	aya	aya
Ergatif	hamuk		hayak	hayak hamuk	amuk	amuk
Datif	hamus		hayaz	hayaz hamuz	amus amuz	amus

Tablo 13: Çoğul

	Atina	Art̆aşeni Çamlıhemşin	Viʒ̆e	Arkabi	Xopa	Çxala
Yalın	hani	hani	hantepe hantere	hantepe hamtepe	antepe amtepe	antepe
Ergatif	hanik		hantepek hanterek	hantepek hamtepek	antepek amtepek	antepek
Datif	hanis		hantepez hanterez	hantepez hamtepez	antepez amtepez	antepes

3.2.3. Genitif durum (Genitivi)

Tablo 14:İşaret zamiri genitif biçimleri

Atina	Art̆aşeni Çamlıhemşin	Viʒ̆e	Arkabi	Xopa, Çxala
himuşi ~ -muşi		hemuşi ~ -muşi		emuşi ~ -muşi	onun
hamuşi ~ -muşi		hamuşi ~ -muşi		amuşi ~ -muşi	bunun
hinişi ~ -nişi		hentepeşi hentereşi hemtepeşi hamtepeşi		etepeşi entepeşi emtepeşi amtepeşi	onların
hanişi ~ -nişi		hantepeşi hantereşi		atepeşi antepeşi	bunların

- himuşi bere gyu.	onun çocuğu
- hemuşi bere viʒ̆. ark.	onun çocuğu
- emuşi bere xop. çxa.	onun çocuğu
- bere-muşi	çocuğu
- hamuşi biç̆i	bunun oğlu
- amuşi biç̆i	bunun oğlu
- biç̆i-muşi	oğlu
- hinişi nusa	onların gelini
- hentepeşi nana	onların
- etepeşi puci	onların
- hanişi osuri	bunların kız evlatları
- hantepeşi baba	bunların babası
- atepeşi cuma	bunların erkek kardeşi
- osuri-nişi	onların kız evlatları

3.3. Belgisiz zamir

miti	kimse
muti ~ mutu	bir şey (olumsuz)
ar miti	bir kimse
ar muti ~ ar mutu	bir şey
mitxa ~ mintxa	birisi
a mitxa	herhangi biri
mutxa ~ muntxa	bir şey
a mutxa	herhangi birşey
sotxa ~ sontxa ~ sutxa	bir yer
a sotxa ~ a sontxa ~ a sutxa	herhangi bir yer
iri ~ iriʒ̆o	tüm, herkes
iri-xolo	herkes
mteli	tüm, herkes
şk̆va ~ çkva	başkası
tenepe	başkaları
arti	ötekisi
manjura	öbürü
himarti	beriki, berikisi
mitik̆ere ~ mitik̆ore	her kim
mutik̆ere ~ mituk̆ore	her ne

3.4. Şahıs zamirleri (Şurişi zegnobape)

Lazcada ancak 1. ve 2. şahıs için özgül şahıs zamirleri vardır.

3.4.1. Yalın biçim (Absoluti peri)

Şahıs zamirleri Ergatif ve Datif durumlarda hiçbir ek almamaktadır. Dolayısiyle yalın biçimleri aynı zamanda Yalın, Ergatif ve Datif durumların işlevini yapmaktadır.

Tablo 15: Şahıs zamirleri (Şurişi zegnobape)

Atina	Art̆aşeni Çamlıhemşin	Viʒ̆e	Arkabi	Xopa, Çxala
ma*				ma(n)	ben, beni, bana
si*				si(n)	sen, seni, sana
şk̆u		çku(n)		çkin	biz, bizi, bize
t̆k̆va		tkva(n)			siz, sizi, size

* “man do si : ben ve sen” ve “sin do ma : sen ve ben” ifadelerinde “man” ve “sin” şekli gözlemlenmektedir.

3.4.2. Genitif (Genitivi)

Tablo 16 : Şahıs zamirleri (Genitif)

Atina	Art̆aşeni Çamlıhemşin	Viʒ̆e	Arkabi	Xopa, Çxala
şk̆imi		çkimi			benim
sk̆ani		skani			senin
şk̆uni		çkuni		çkini	bizim
t̆k̆vani		tkvani			sizin (pl.)

şk̆imi oxori ~ çkimi oxori	benim ev
oxori-şk̆imi ~ oxori-çkimi	evim
t̆k̆vani nana ~ tkvani nana	sizin anneniz
nana-şk̆imi ~ nana-çkimi	annem
şk̆imi şk̆ala ~ çkimi k̆ala	benimle
sk̆ani dixo	sen olmaksızın

3.4.3. Yön durumu (Solenoba)

Tablo 17 : Şahıs zamirleri yön durumu

Atina	Art̆aşeni Çamlıhemşin	Viʒ̆e	Arkabi	Xopa, Çxala
şk̆iminde ~ şk̆imde		çkimda ~ çkimde(n)			bana, benden
sk̆aninde ~ sk̆ande ~ sk̆anda		skanda ~ skande(n)			sana, senden
şk̆uninde ~ şk̆unde		Çkunda		çkinde(n)	bize, bizden
t̆k̆vaninde ~ t̆k̆vande		tkvanda ~ tkvande(n)			size, sizden (pl)

3.5. Dönüşlü zamir

muşi	kendi, kendisi
nişi	kendi, kendileri
mutepe	kendileri
nintere viʒ̆.	kendileri

3.6. “Birbirini” anlamına gelen zamir

►Artik̆arti birbirini

[1] Zegnoba : Zamir teriminin karşılığı olarak önerilmiştir. Sapanca Lazları, şahıs anlamında “zegni” kelimesini kullanmaktadırlar.

[2] himu: Çamlıhemşin ve Ardeşen diyalektlerinde “him himu : O onu; o ona” ifadesi içinde kullanılır.

🍪 Çerez Kullanımı