|
14
istek kipi
14. Hareket fiili: İstek Kipi ( Mesvenapa)
Eylemin gerçeklesmesinin umuldugunu anlatan kiptir. 15. maddede bulunan Emir kipi ile karşılaştırınız.
İstek kipi söz dizimi, Bildirme kipi söz dizimi ile aynıdır.
14.1. İstek kipi kısa biçimi ( Mesvenapasi mk̆ule peri)
14.1.1. Yapım
| Tablo 27 : İstek kipi kısa biçim ( Mesvenapasi mk̆ule peri) |
Fiil başı
(P̆riverbi) |
Şahıs öneki
(Şurişi ek̆omʒxva)
|
Kök öneki
(P̆ricici) |
Kök
(Cici) |
Kip göst. |
Sahis soneki
(Şurişi mok̆omʒxva) |
|
ø-
dolo-
gama-
go-
vs. |
1. sahis
b-, v-, p- , p̆- , ( m -),
( f- )
2. ve 3. sahis
ø- |
-ø-
-i- (1)
-i- (2)
-i / u-
-a-
-o- |
|
-a- |
Tekil Çogul
sg. pl.
1. - ø, - t
2. - ø, - t
3. - s - an |
14.1.2. Çekim
14.1.2.1. Olumlu
{eö.ynl}
► t̆axums atn. viʒ̆. ark.
► t̆axuy fur. ars.
► t̆axups xop. çxa.
kırıyor
| p̆t̆axa |
ben kırayım |
| t̆axa |
sen kırasın |
| t̆axas |
o kırsın |
| p̆t̆axat |
biz kıralım |
| t̆axat |
siz kırarsınız |
| t̆axan |
onlar kırsınlar |
| p̆t̆axa: |
ben kırayım |
| t̆axa |
|
| t̆axay ~ t̆axasu |
|
| p̆t̆axatu |
|
| t̆axatu |
|
| t̆axan |
|
► dodums ~ doduy { eö.ynl } (katı nesneyi) yere koyuyor
| dobdva: |
ben koyayım |
| dodva |
|
| dodvas |
|
| dobdvat |
|
| dodvat |
|
| dodvan |
|
► oxmarams ~ oxmaray { eö.ynl. } kullanıyor
| voxmara ~ boxmara: |
ben kullanayım |
| oxmara |
|
| oxmaras |
|
| voxmarat ~ boxmarat |
|
| oxmarat |
|
| oxmaran |
|
► eşk̆ulun ~ eşulun {yö.nsz.}
yukarı çıkıyor
| esk̆aft̆a: |
yukarı çıkayım |
| esk̆axt̆a |
|
| esk̆axt̆as |
|
| esk̆aft̆at |
|
| esk̆axt̆at |
|
| esk̆axt̆an |
|
| esapta: |
yukarı çıkayım |
| esaxta |
|
| esaxtas |
|
| esaptat |
|
| esaxtat |
|
| esaxtan |
|
► eşk̆ilams { yö. nsz. } yukarıya doğru (bir nefeste) çıkıyor
| ma eşk̆evila: |
yukarı doğru (bir nefeste) çıkayım |
| si - |
|
| him eşk̆ilas |
|
| şk̆u eşk̆evilat |
|
| t̆k̆va - |
|
| hini eşk̆ilan |
|
| ma esebila: |
yukarı doğru (bir nefeste) çıkayım |
| si - |
|
| heya - |
|
| çku esebilat |
|
| tkva - |
|
| hentepe - |
|
Soru biçimi
2. şahıs biçimleri bulunmamaktadır.
| ma p̆t̆axa-i ? |
ben kırayım mı ? |
| hemuk t̆axas-i ? |
o kırsın mı ? |
| çku p̆t̆axat-i ? |
biz kıralım mi ? |
| hentepek t̆axan-i ? |
onlar kırsınlar mı ? |
Örnek (Evuli)
► Bere dixo doxeda ! Çocuksuz kalasın !
► Usk̆aneli dopxeda ! Sensiz oturayım !
► Toli eyogatvas ! Gözün kapansın !
► Tina , hus bere vati moyona. atn. Herhalde,
şimdi çocuğu getirmeyeceksin.
“To”
Bu edat, anlamı güçlendirir, içtenliği belirtir.
► Tolise to moga ! gözünden gelsin, e mi !
► Tisya sk̆imi to ida ! Kurbanım olasın, e mi !
14.1.2.2. Olumsuz ( Mot, Varsa)
İstek kipi olumsuz biçimde, fiilin önüne “mot, varsa” gibi edatlar konur.
| mot p̆t̆axa: |
ben kirmayayım |
| mot t̆axa |
|
| mot t̆axas |
|
| mot p̆t̆axat |
|
| mot t̆axat |
|
| mot t̆axan |
|
| varsa p̆t̆axa: |
ben (sakın) kırmayayım |
| varsa t̆axa |
|
| varsa t̆axas |
|
| varsa p̆t̆axat |
|
| varsa t̆axat |
|
| varsa t̆axan |
|
| ma mot p̆t̆axa-i ? |
ben kırmayayım mı ? |
| hemuk mot t̆axas-i ? |
o kirmasin mi ? |
| çku mot p̆t̆axat-i ? |
biz kırmayalım mı ? |
| hentepek mot t̆axan-i ? |
onlar kırmasın mı ? |
| ma var P̆t̆axa-i ? |
ben kirmayayim mi ? |
| hemuk var t̆axas-i ? |
o kırmasın mı ? |
| çku var P̆t̆axat-i ? |
biz kırmayalım mı ? |
| hentepek var t̆axan-i ? |
onlar kirmasin mi ? |
14.1.3. İstek kipi kısa biçim + -sis, -is ~ -si, -i
| P̆t̆axasis: |
kıracağım zaman |
| t̆axasis: |
kıracağın zaman |
| t̆axasis: |
kıracağı zaman |
| P̆t̆axatis: |
kıracağımız zaman |
| t̆axatis: |
kıracağınız zaman |
| t̆axanis: |
kıracağı zaman |
| P̆t̆axasi: |
kıracağım zaman |
| t̆axasi |
|
| t̆axasi |
|
| P̆t̆axati |
|
| t̆axati |
|
| t̆axani |
|
Art̆aseni'de burada gösterilen “-si, -i”den başka değişkenler de vardır.
14.1.4. İstek kipi kısa biçim + -is ~ -iz
| P̆t̆axayis ~ P̆t̆axayiz: |
kıracağım zaman |
| t̆axayis ~ t̆axayiz |
|
| t̆axasis ~ t̆axasiz |
|
| P̆t̆axatis ~ P̆t̆axatiz |
|
| t̆axatis ~ t̆axatiz |
|
| t̆axanis ~ t̆axaniz |
|
14.1.5. İstek kipi kısa biçim + si
Arkabi, Xopa, Çxala
Bu yörelerde “Kısa biçim + şi”den daha çok 14.2.3.'de gösterilen “Uzun biçim +
şi” yaygındır. |
| P̆t̆axasi: |
kıracağım zaman |
| t̆axasi |
|
| t̆axassi |
|
| P̆t̆axatsi |
|
| t̆axatsi |
|
| t̆axansi |
|
14.1.6. İstek kipi kısa biçim + - şa
14.1.6.1. Olumlu
► mulun { yö.nsz. } geliyor, gelir
| moft̆aşa |
: (gelecekte) ben gelene kadar |
| moxt̆aşa |
: (gelecekte) sen gelene kadar |
| moxt̆a(s)şa |
: (gelecekte) o gelene kadar |
| moft̆atşa |
: (gelecekte) biz gelene kadar |
| moxt̆atşa |
: (gelecekte) siz gelene kadar |
| moxt̆anşa |
: (gelecekte) onlar gelene kadar |
| moptaşa |
: (gelecekte) ben gelene kadar |
| moxtaşa |
: (gelecekte) sen gelene kadar |
| moxta(s)şa |
: (gelecekte) o gelene kadar |
| moptatşa |
: (gelecekte) biz gelene kadar |
| moxtatşa |
: (gelecekte) siz gelene kadar |
| moxtanşa |
: (gelecekte) onlar gelene kadar |
Örnek(Evuli)
► Si moxtaşa ma hak giyondra. Sen gelene kadar ben burda bekleyeyim.
► Dulya oçodinaşa hak bore.
İşleri bitirene kadar buradayım.
► Berepe moviyonaşa hak miyondras. Ben çocukları getirene kadar o burada beni beklesin.
14.1.6.2. var + İstek kipi kısa biçim +
şa
► doxedun { yö.nsz } oturuyor, oturur
| var dopxedaşa |
: (gelecekte) ben oturmadan önce |
| var doxedaşa |
: (gelecekte) sen oturmadan önce |
| var doxeda(s)şa |
: (gelecekte) o oturmadan önce |
| var dopxedatşa |
: (gelecekte) biz oturmadan önce |
| var doxedatşa |
: (gelecekte) siz oturmadan önce |
| var doxedanşa |
: (gelecekte) onlar oturmadan önce |
Örnek(Evuli)
► Si var moxt̆aşa ma soti var vida. Sen gelmeden ben bir yere gitmeyeyim.
► Dulya var oçodinaşa mot moxtas.
İşleri bitirmeden gelmesin.
► Berepe var moyonaşa ma-ti mo moft̆a. Çocukları getirmeden ben de gelmeyeyim.
14.1.7. İstek kipi kısa biçim + -şakis ~
şakiz
14.1.7.1. Olumlu
► doxedun { yö.nsz } oturuyor, oturur
| dopxeda şakis |
: (gelecekte) ben oturduğum sürece |
| doxeda şakis |
: (gelecekte) sen oturduğun sürece |
| doxedas şakis |
: (gelecekte) o oturduğu sürece |
| dopxedat şakis |
: (gelecekte) biz oturduğumuz sürece |
| doxedat şakis |
: (gelecekte) siz oturduğunuz sürece |
| doxedan şakis |
: (gelecekte) onlar oturdukları sürece |
Bu biçimlerle oluşturulan cümlemsi, en çok Gelecek zamanla birlikte kullanılmaktadır. Örnekler için bkz. 14.3.1. maddedeki en son örnekler.
14.1.8. İstek kipi kısa biçim + şk̆ule
~ k̆ule
“Gelecekte ...-dikten sonra”
► içilen { yö.nsz} (özne=erkek) evleniyor
| ma deviçila
şk̆ule: |
ben (gelecekte) evlendikten sonra |
| si diçila
şk̆ule |
|
| him diçilas
şk̆ule |
|
| şk̆u deviçilat
şk̆ule |
|
| ûüva diçilat
şk̆ule |
|
| hini diçilan
şk̆ule |
|
| ma dobiçila
şk̆ule: |
ben (gelecekte) evlendikten sonra |
| si diçila
şk̆ule |
|
| heya diçilas
şk̆ule |
|
| çku dobiçilat
şk̆ule |
|
| tkva diçilat
şk̆ule |
|
| hentepe diçilan
şk̆ule |
|
Örnek(Evuli)
► bere dimorda sk̆ule atn. çocuk büyüdükten sonra
► si ask̆erişen komoxta
şk̆ule sen askerden geldikten sonra
► si ʒ̆anas Mp̆olişa mendaxta
şk̆ule sen seneye İstanbula gittikten sonra
► oç̆k̆oma*
şk̆ul ark[1]. (gelecekte) sen yemek yedikten sonra
► dogiʒ̆va*
şk̆ule çxa. (gelecekte) ben sana söyledikten sonra
* Bu kelimelerin başında bulunan “o-” ve “do-” birer Mamtinoba'dır. bkz. 34.
14.1.9. p̆i ~ p̆ri gyu.
Bir eylemin başka bir eylemin öncesinde yapıldiğını anlatır.
| ma p̆i moft̆aşe |
: (gelecekte) ben gelmeden önce |
| si p̆i moxt̆aşe |
: (gelecekte) sen gelmeden önce |
| him p̆i moxt̆a(s)şe |
: (gelecekte) o gelmeden önce |
| sk̆u p̆i moft̆atşe |
: (gelecekte) biz gelmeden önce |
| ûüva p̆i moxt̆atse |
: ( gelecekte) siz gelmeden önce |
| hini p̆i moxt̆anşe |
: ( gelecekte) onlar gelmeden önce |
| ma p̆ri moft̆aşa |
: (gelecekte) ben gelmeden önce |
| si p̆ri moxt̆aşa |
: (gelecekte) sen gelmeden önce |
| him p̆ri moxt̆aşa |
: (gelecekte) o gelmeden önce |
| sk̆u p̆ri moft̆atşa |
: (gelecekte) biz gelmeden önce |
| ûüva p̆ri moxt̆atşa |
: ( gelecekte) siz gelmeden önce |
| hini p̆ri moxt̆anşa |
: ( gelecekte) onlar gelmeden önce |
14.2. İstek kipi uzun biçim (Mesvenapasi gunz̆e peri)
14.2.1. Yapım ve çekim
| Tablo 28 : İstek kipi uzun biçim |
| 1* |
2*
|
3* |
4* |
5* |
6* |
7* |
8* |
|
ø- [sıfır],
dolo-,
gama-,
go-
vs.
|
1. ve 2.
şahıs
b-, v-, p-, p̆-,
(m-), ø-
3. şahıs
ø- |
ø-,
i - (1) ,
i - (2) ,
i / u -,
o -,
a- ,
|
-ø-
- am, - ap̆
- um, - up̆
- om , - op̆
- im , - ip̆
- em, -ep̆
-mer, -mar
-ur
-er |
|
-t̆- |
- a - |
Tekil Çoğul
sg. pl.
1. - ø , - t
2. -ø , - t
3. - s - n
|
| *1 - Fiil başı (P̆riverbi) |
| *2 - Sahis öneki (Surisi ek̆omʒxva) |
| *3 - Kök öneki (P̆ricici) |
| *4 - Kök (Cici) |
| *5 - Aspekt göstergesi (Aspekti mʒ̆iramu) |
| *6 - Zaman göstergesi (Ora mʒ̆iramu) |
| *7 - Aspekt göstergesi (Aspekti mʒ̆iramu) |
| *8 - Şahıs soneki (Şurişi mok̆omʒxva) |
{eö.ynl}
► t̆axums atn. viʒ̆. ark.
► t̆axuy fur. ars.
► t̆axups xop. çxa.
kırıyor
| P̆t̆axumt̆a: |
ben kırayım |
| t̆axumt̆a: |
sen kırasın |
| t̆axumt̆as: |
o kırsın |
| P̆t̆axumt̆at: |
biz kıralım |
| t̆axumt̆at: |
siz kırasınız |
| t̆axumt̆an: |
onlar kırsınlar |
| mot P̆t̆axumt̆a: |
ben kırmayayım |
| mot t̆axumt̆a |
|
| mot t̆axumt̆as |
|
| mot P̆t̆axumt̆at |
|
| mot t̆axumt̆at |
|
| mot t̆axumt̆an |
|
14.2.2. İstek kipi uzun biçim + -iz ~ -is [ Viʒ̆e ]
Örnek(Evuli)
► noğaşa bulu t̆ayiz : ben çarsiya giderken
► gyari imxor t̆ayiz : sen yemek yerken
► Arkabişen mobulu t̆ayiz : Arhavi'den gelirken
► Üomşiluğişa bulu t̆ayiz bazi / gzalepez memager mot ikom nazi. Komşuluğa giderken bazen yolda bana rastlıyorsun, nazlanma.
14.2.3. İstek kipi uzun biçim + şi [Xopa, Çxala]
Gelecekte bir sey yaparken
| giʒ̆umert̆a
şi: |
ben sana söylerken |
| pxert̆aşi: |
ben otururken |
| vincirt̆aşi: |
ben uyurken |
| me k çap̆t̆aşi*: |
ben sana verirken |
| mo m çapt̆aşi*: |
sen bana verirken |
| vulurt̆aşi: |
ben giderken |
* Bu kelimelerdeki baştan üçüncü harfler, “- k- ” ve “- m -” birer Tümleç göstergesi'dirler. bkz. 27.
İstek kipi uzun biçim + sa
{eö.ynl}
► t̆axums atn. viʒ̆. ark.
► t̆axuy fur. ars.
► t̆axups xop. çxa.
kırıyor
| P̆t̆axumt̆a
şa |
: (gelecekte) ben kırarken |
| t̆axumt̆aşa |
: (gelecekte) sen kırarken |
| t̆axumt̆aşa |
: (gelecekte) o kırarken |
| P̆t̆axumt̆atşa |
: (gelecekte) biz kırarken |
| t̆axumt̆atşa |
: (gelecekte) siz kırarken |
| t̆axumt̆anşa |
: (gelecekte) onlar kırarken |
Örnek(Evuli)
► uk̆açxe ipişmanar' do; omʒ̆eli unk̆art̆aşa. Sonra pişman olacaksşn ; beşik sallarken. fur [2].
14.2.4. İstek kipi uzun biçim + şakis ~
şakiz [ ark. xop. çxa. ]
Gelecekte bir sey yapana kadar
{eö.ynl}
► t̆axums atn. viʒ̆. ark.
► t̆axuy fur. ars.
► t̆axups xop. çxa.
kırıyor
| P̆t̆axumt̆a
şakis |
: (gelecekte) ben kırana kadar |
| t̆axumt̆a
şakis |
: (gelecekte) sen kırana kadar |
| t̆axumt̆as
şakis |
: (gelecekte) o kırana kadar |
| P̆t̆axumt̆at
şakis |
: (gelecekte) biz kırana kadar |
| t̆axumt̆at şakis |
: (gelecekte) siz kırana kadar |
| t̆axumt̆an
şakis |
: (gelecekte) onlar kırana kadar |
14.2.5. İstek kipi uzun biçim +
şk̆ul [Pilarget]
| bipxort̆a sk̆ul: |
(gelecekte) ben yerken |
| ipxort̆a şk̆ul |
|
| ipxort̆as
şk̆ul |
|
| bipxort̆at
şk̆ul |
|
| ipxort̆at
şk̆ul |
|
| ipxort̆an
şk̆ul |
|
14.3. İstek kipi gelecek zaman ( Atxesi ora)
14.3.1. Çekim
Gelecek zaman çekimi yöreden yöreye büyük fark göstermektedir.
14.3.1.1. Atina (Batı ve Orta kesimler)
{eö.ynl}
► t̆axums : kırıyor
| P̆t̆axare: |
ben
kıracağım |
| t̆axare |
|
| t̆axasere |
|
| P̆t̆axatere |
|
| t̆axatere |
|
| t̆axanere |
|
► esk̆ulun {yö.nsz} yukarıya doğru çıkıyor
| esk̆aft̆are: |
ben yukarıya doğru çıkacağım |
| eşk̆axt̆are |
|
| eşk̆axt̆asere |
|
| eşk̆aft̆atere |
|
| eşk̆axt̆atere |
|
| eşk̆axt̆anere ~ eşk̆axt̆anene |
|
► eşk̆ilams {yö.nsz} yukarıya doğru (bir nefeste) çıkıyor
| eşk̆evilare: |
yukarıya doğru (bir nefeste) çıkacağım |
| eşk̆ilare |
|
| eşk̆ilasere |
|
| eşk̆evilatere |
|
| eşk̆ilatere |
|
| eşk̆ilanere ~ eşk̆ilanene |
|
14.3.1.2. Atina dogu kesimi, Çamlıhemşin, Art̆aşeni ve Viʒ̆e
{eö.ynl}
► t̆axums ~ t̆axuy : kırıyor ( Vuayel arasında bulunan /r / fonemi Viʒ̆e'de çok yumuşak söylenir. Bazen /y / 'ye dönüşür. Bazen de tamamen kaybolur.)
| P̆t̆axare: |
ben
kıracağım |
| t̆axare |
|
| t̆axasen |
|
| P̆t̆axaten |
|
| t̆axaten |
|
| t̆axanen |
|
14.3.1.3. Arkabi
{ eö.ynl }
► t̆axums :
kırıyor ( Aynen Viʒ̆e'de oldugu gibi Arkabi'de de “ P̆t̆axaye” ya da “ p̆t̆axae”, “ t̆axanoen” biçimindeki söyleniş de yaygındır. )
| P̆t̆axare: |
ben
kıracağım |
| t̆axare |
|
| t̆axasen |
|
| P̆t̆axaten |
|
| t̆axaten |
|
| t̆axanoren ~ t̆axanon |
|
► eşulun { yö.nsz } yukarıya doğru çıkıyor
| eşaptare: |
yukarıya doğru (bir nefeste) çıkacağım |
| eşaxtare |
|
| eşaxtasen |
|
| eşaptaten |
|
| eşaxtaten |
|
| eşaxtanoren ~ |
|
| eşebilare: |
yukarıya doğru (bir nefeste) çıkacağım |
| eşebilaten: |
yukarıya doğru (bir nefeste) çıkacağız |
14.3.1.4. Xopa
{ eö.ynl }
► t̆axups:
kırıyor
| P̆t̆axaminon: |
ben
kıracağım |
| t̆axaginon |
| t̆axasinon ~ t̆axasiyon ~ t̆axasunon |
| P̆t̆axaminonan |
| t̆axaginonan |
| t̆axasinonan ~ t̆axasiyonan ~ t̆axasunonan |
Ayrıca başka yörelerde olduğu gibi “p̆t̆axare ~ p̆t̆axaye ~ P̆t̆axae” biçimleri de vardır.
14.3.1.5. Çxala
{ eö.ynl }
► t̆axups
: kırıyor
| P̆t̆axaun* ~ P̆t̆axaunon: |
ben
kıracağım |
| t̆axaun* ~ t̆axaunon |
|
| t̆axasun ~ t̆axasunon |
|
| P̆t̆axatun ~ P̆t̆axatunon |
|
| t̆axatun ~ t̆axatunon |
|
| t̆axanun ~ t̆axanunon |
|
* Son hece “-un” önünde son derece hafif [w] konsonu duyulur. Ama bu konsonun telaffuzu olmasa da anlam değişmez.
14.3.1.6. Kullanım
Örnek(Evuli)
► Çku Lazuri dobiguraten. Biz Lazca ögreneceğiz.
► Teonak Lazuri isinapasen [3] . Viʒ̆. Teona Lazca konuşacak.
► Tutastek-ti Lazuri ip̆aramitasen. ark. Tutaste de Lazca konuşacak.
► Çkimi berepek do mteli Lazi berepek Lazuri iğarğalanen. xop. Benim çocuklarım ve tüm Laz çocukları Lazca konusacaklar.
Olumsuz (Varenoba)
► Çku p̆at̆i mutxanepe var p̆aten. Biz kötü seyler yapmayacağız.
► Teona noğaşa var idasen. Teona çarşıya gitmeyecek.
► Tutaste çkuni k̆ala var mext̆asen. Tutaste bizimle gelmeyecek.
► Si ç̆ume var moxtare. Sen yarın gelmeyeceksin.
► Tina, nosi var am t̆u do orginase t̆u. Atn. Herhalde, aklını kaçırmadı ki yuvarlatsın.
| varti P̆t̆axa |
ben kirmayacagim |
| varti t̆axa |
|
| varti t̆axas |
|
| varti P̆t̆axat |
|
| varti t̆axat |
|
| varti t̆axan |
|
“Varti” edatı, “vati” olarak da söylenir. Ayrica “vari ~ vai” edatları da bunun yerine kullanılır.
Soru
► Hak̆u dişk̆a si moğare-i ? Bu kadar odunu sen mi getireceksin?
► Teonak Lazuri ç̆arasen-i ? Teona Lazca yazacak mı?
► Berepek Lazuri diguranen-i ? Çocuklar Lazca ögrenecek mi ?
► Si ç̆ume moxtare-i ? Sen yarın gelecek misin ?
Olumsuz soru
► Dişk̆ape si var mogare-i ? Odunları sen getirmeyecek misin ?
► Teonak Lazuri var nç̆arasen-i ? Teona Lazca yazmayacak mı ?
► Berepek Lazuri var diğuranen-i ? Çocuklar Lazca ögrenmeyecek mi ?
► Ma oput̆e-çkimişa var bidare-i ? Ben köyüme gitmeyecek miyim ?
“Şakis”li cümlemsi ile kullanim
► Si hak ort̆a şakis ma mutusen var maskurnasen. [4] Sen burada olduğun sürece ben hiçbirseyden korkmam.
► Si çkimda moxta şakis ma-ti skanda meptare. Sen bana geldiğin sürece ben de sana geleceğim.
► Si hak doxeda şakis ma giyondrare. Sen burada oturduğun sürece ben seni bekleyeceğim.
► İp̆aramita şakis Lazuri skidasen. ark. Sen konuştuğun sürece Lazca yaşayacak.
► Si gargala şakis Lazuri skidasunon (skidasen). xop. Sen konustugun sürece Lazca yasayacak.
14.3.2. P̆ri + Gelecek zaman
| p̆ri vincirare |
: (gelecekte) ben yatmadan evvel |
| p̆ri incirare |
: (gelecekte) sen yatmadan evvel |
| p̆ri p̆t̆axare |
: (gelecekte) ben kırmadan evvel |
| p̆ri moxt̆are |
: (gelecekte) sen gelmeden evvel |
14.4. İstek kipi geçmiş zaman
Geçmişte yapılacak eylemi anlatan biçimdir.
14.4.1. Atina, Çamlihemşin, Ardeşen
| P̆t̆axart̆u: |
ben kıracaktım |
| t̆axart̆u |
|
| t̆axasert̆u |
|
| P̆t̆axatert̆u |
|
| t̆axatert̆u |
|
| t̆axanert̆u |
|
14.4.2. Viʒ̆e
| P̆t̆axat̆t̆i: |
ben kıracaktım |
| t̆axat̆t̆i |
|
| t̆axast̆u ~ t̆axat̆t̆u |
|
| P̆t̆axat̆t̆it |
|
| t̆axat̆t̆it |
|
| t̆axant̆es ~ t̆axat̆t̆es |
|
14.4.3. Xopa
| P̆t̆axamint̆u: |
ben kıracaktım |
| t̆axagint̆u |
|
| t̆axasint̆u ~ t̆axasunt̆u |
|
| P̆t̆axamint̆es ~ P̆t̆axatmint̆es |
|
| t̆axagint̆es ~ t̆axatgint̆es |
|
| t̆axasint̆es ~ t̆axasunt̆es |
|
14.4.4. Çxala
| P̆t̆axaunt̆i: |
ben kıracaktım |
| t̆axaunt̆i |
|
| t̆axasunt̆u |
|
| P̆t̆axaunt̆it |
|
| t̆axaunt̆it |
|
| t̆axanunt̆es |
|
14.4.5. Arkabi, Xopa, Çxala
Aşağidaki biçim Batı ve Viʒ̆e'deki biçimlere benzemesine rağmen ayrı anlam taşımaktadır. Çogu zaman “-k̆o~ -k̆on” eki ile birlikte Dilek kipi olarak kullanılır. bkz 19.
| P̆t̆axa(r)t̆i: |
ben kırsaydım |
| t̆axa(r)t̆i |
|
| t̆axa(r)t̆u |
|
| P̆t̆axa(r)t̆it |
|
| t̆axa(r)t̆it |
|
| t̆axa(r)t̆es |
|
Örnek (Evuli)
► Mo tina , mekçuk̆o mu iyasert̆u. Niye ki (niye yani, ne yani), verse ne olurdu.
► Ma noğaşe vidart̆u. Ben çarsıya gidecektim.
► Komoxt̆uk̆o vorsi iyasert̆u. Gelse iyi olurdu.
► Berepek Lazurin ç̆arasert̆u. Çocuklar Lazca yazacaktı.
[1] Arhavi'nin Pilarget diyalektlerinde
[2] Çamlıhemşin Mek̆alesk̆irit'te derlenmiş bir
şarkıya ait sözdür.
[3] ixap̆arasere atn. = isinapasen ars., viʒ̆. = ilak̆irdasen fur. = ip̆aramitasen ark. =
ğarğalasinon xop̆. = konuşacak
[4] “Maşkurinen: korkuyorum” Hal fiilidir. bkz. 30.11.4.
| 
İNDEX
Anasayfa
Sözlük
LZ & TR
Laz Müziği
Gramer
Lzr.Nç̆ari
Çeviri
Telaffuz
Laz Ad'ları
Zoo.Bot
K̆vinçepe
Mzgudape
Skindinape
Çxomepe
Bobolape
Mjora PDF