19

dilek kipi

19. Hareket fiili: Dilek Kipi ( K̆vandapa)

Dilek kipi genelde gerçekleşme ihtimali az veya hiç olmayan koşulu anlatır. Yöreye göre teklif veya ricayı da anlatır.

19.1. Yapım ve Çekim

Dilek kipinin yapımı ve çekiminde yöresel büyük fark vardır.

19.1.1. Atina

19.1.2. Çamlıhemşin, Art̆aşeni

19.1.3. Viʒ̆e

19.1.4. Arhavi + Hopa + Borçka

Örnek (Evuli)

► Bere doncirik̆o. Çocuğu uyutsan (uyutur musun ?).
► Hak komoxtik̆o. Buraya gelsen (gelir misin ?).
► Ma-ti mendemiyonik̆o. Beni de götürsen (götürür müsün ?).
► Lazuri kart̆alepe minç̆arik̆o. Bana Lazca mektuplar yazsan (yazar mısın ?).
► Nandidik motalepe-muşis Lazuri usinapuk̆o . Büyük anne torunlarına Lazca konuşsa.
► Ma-ti skani şuk̆uri pskudik̆o. (Keşke) Ben de senin kadar yaşasam.
► Haʒ̆i heya-ti Mp̆olis ort̆uk̆o. (Keşke) Şimdi ben de İstanbul'da olsam.
► Nana-sk̆ani-ti hak komoyonik̆o. (Keşke) anneni de buraya getirseydin.

Olumsuz (Varenoba)

► Bere var oncirik̆o. Çocuğu uyutmasan.
► Hak var moxtik̆o. Buraya gelmesen.
► Dido mʒudi var isinapik̆o. Viʒ̆. Çok yalan konuşmasan.
► Nena var ik̆o . Ses çıkarmasan (sussan).
► Tolepe gonʒ̆ik̆o do ma memoʒ̆k̆edik̆o . Viʒ̆. Gözlerini açsan ve bana baksan .

Soru

► Bere dovoncirik̆o -i ? (Acaba) çocuğu uyutsam mı ?
► Hak moxtik̆o -i ? (Acaba) buraya gelsen mi ?
► Ma-ti visinapik̆o -i ? (Acaba) ben de konuşsam mı ?
► Si mutu mekçik̆o -i ? viʒ̆. (Acaba) sana bir şey versem mi ?
► Lazuri mç̆arik̆o -i ? (Acaba) Lazca yazsam mı ?

Olumsuz soru

► Bere var voncirik̆o -i ? (Acaba) çocuğu uyutmasam mı ?
► Hik var vidik̆o -i ? (Acaba) oraya gitmesem mi ?
► Si mutu var mekçik̆o -i ? (Acaba) sana bir şey vermesem mi ?

19.2. Cümlebaşı edatı ile

19.2.1.   K̆o

► K̆o igzali do nak idare idi. Yeter ki git de nereye gidersen git.
► K̆o oxori-muşis doxedas do uşk̆un steri as. Yeterki evinde otursun da bildiğini yapsın.
► K̆o moxt̆as do muti var diç̆is. Gelsinde bir şey lazım değil, yeterki gelsin.
► K̆o moğas do uşk̆un st̆eri as. (Yeterki) getirsin de bildiği gibi yapsın.
► K̆o ham dulya-şk̆imi diyas do p̆ot̆e vati meft̆a. (Yeterki) bu işim olsunda bir daha gelmem.
► K̆o mo ibgaras do muti-na gorasere mepçare . (Yeterki) ağlamasında ne isterse vereceğim.

19.2.2. Egizila

► Egizila komepçik̆o do henteres uğut̆uk̆o viʒ̆. Keşke (onlara) verseydim de onlarda kalsaydı.
► Egizila hek bort̆ik̆o do si a kogzirik̆o viʒ̆. Keşke orda olsaydım, seni görürdüm.