|
20
yeterlik kipi emperfekt
20. Hareket fiili: Yeterlik kipi emperfekt
20.1. Yeterlik kipi Sade emperfekt
20.1.1. Yapım ve çekim
| Tablo 29: Yeterlik kipi Sade emperfekt |
Fiil başı
(P̆riverbi) |
Şahıs öneki
(Şurişi ek̆omʒxva)
|
Kök öneki
(P̆ricici) |
Kök
(Cici) |
Birleşik sonek |
| ø-
dolo-
gama-
go-
vs |
1. şahıs
m-
|
-a- |
|
Tekil
-en
|
| 2. şahıs
g-
|
| 3. şahıs
ø- |
Çoğul
-eran ~
-ernan ~
-enan
|
{eö.ynl}
► t̆axums atn. viʒ̆.
ark.
► t̆axuy fur. arş.
► t̆axups xop. çxa.
kırıyor
| Ma mat̆axen. |
| (1) Ben kırabiliyorum; ben kırabilirim. |
| (2) Aslında kırmak istemiyorum. Ama yinede
elimde olmadan, istemesem de kırıyorum. |
| mat̆axen: |
(1) ben
kırabiliyorum |
| |
(2) istemiyerek
kırıyorum |
| gat̆axen |
|
| at̆axen |
|
| mat̆axeran
~ mat̆axernan ~ mat̆axenan |
|
| gat̆axeran
~ gat̆axernan ~ gat̆axenan |
|
| at̆axeran
~ at̆axernan ~ at̆axenan |
|
20.1.2. Kullanım (Oxmaru)
Tüm Yeterlik kiplerinde özne (Eylemi yapan) Datif durumdadır. Eğer tümleç
varsa yalın durumdadır.
►
Arsimas Lazuri ak̆itxen-i?
yul. Arsima Lazca okuyabilir mi?
►
Tena do Teonas Lazuri anç̆areran.
Tena ve Teona Lazca yazabilirler.
►
Sin do ma Lazuri masinapenan. Sen ve ben Lazca konuşabiliriz .
►
Nandidis mota-muşis Lazuri dvagurinen. Büyük anne torununa Lazca
öğretebilir.
►
Arsimas İngulizuri var ak̆itxen.
Arsima İngilizce okuyamıyor .
►
Tena do Teonas Alamanuri var anç̆areran.
Tena ve Teona Almanca yazamıyorlar.
►
Si do ma Korturi çkar var oxomaʒ̆oneran.
Sen ve ben Gürcüceyi hiç anlamayız.
20.2. Yeterlik kipi Emperfekt Geçmiş Zaman
| Tablo 30: Yeterlik kipi Emperfekt Geçmiş
Zaman |
|
1* |
2*
|
3* |
4* |
5* |
6* |
7* |
| ø-
dolo-
gama-
go-
vs. |
1. şahıs
m-
|
-a- |
|
-er- |
-t̆- |
Tekil
-u
|
|
2. şahıs
g- |
Çoğul
-es ~ -ey
|
|
3. şahıs
ø-
|
| *1 - Fiil başı
(p̆riverbi) |
| *2 - Eylemi yapan
şahıs göstergesi |
| *3 - Kök öneki(P̆ricici) |
| *4 - Kök(Cici
) |
| *5 - Aspekt
göstergesi |
| *6 - Zaman
göstergesi |
| *7 - Şahıs soneki |
{eö.ynl}
► t̆axums atn. viʒ̆.
ark.
► t̆axuy fur. arş.
► t̆axups xop. çxa.
Kırıyor
ben kırabilirdim; kırabiliyordum ( Yöreye ve kişiye göre /t̆
/ fonemi önünde bulunan /r / fonemi kaybolur. )
| mat̆axert̆u |
| gat̆axert̆u |
| at̆axert̆u |
| mat̆axert̆es |
| gat̆axert̆es |
| at̆axert̆es |
Örnek (Evuli)
►
Ma mç̆ipepe mat̆axert̆u
do mçxupe var mat̆axert̆u.
Ben ince olanları kırabiliyordum ama kalın olanları kıramıyordum .
►
Ma sk̆ani dixo var maxenert̆u.
Ben sensiz yapamıyordum.
►
Si k̆ai Lazuri gasinapert̆u.
Sen iyi Lazca konuşabiliyordun.
►
Emus-ti k̆ai Lazuri ağarğalert̆u.
O da iyi Lazca konuşabiliyordu.
►
Çkin mtelis k̆ai nçxomi maç̆opert̆es.
Biz hepimiz iyi balık yakalayabiliyorduk.
►
Ma sk̆ani dixo var maxenert̆u-i
? Ben sensiz yapamıyor muydum ?
►
Si k̆ai Lazuri var gasinapert̆u-i
? Sen iyi Lazca konuşamıyor muydun ?
►
Emus mişi nena çkva k̆ai
ağarğalert̆u ? O kimin dilini
daha iyi konuşabiliyordu ?
►
Çkin nçxomi var maç̆opert̆es.
Biz balık tutamıyorduk.
20.3. Emperfekt “Doren”li geçmiş zaman
{eö.ynl}
► t̆axums atn. viʒ̆.
ark.
► t̆axuy fur. arş.
► t̆axups xop. çxa.
kırıyor
| mat̆axert̆u
doren: |
ben (yakın
geçmişte) kırabiliyordum |
| gat̆axert̆u
doren |
|
| at̆axert̆u
doren |
|
| mat̆axert̆es
doren |
|
| gat̆axert̆es
doren |
|
| at̆axert̆es
doren |
|
Örnek (Evuli)
►
Ma ncaşe emalert̆u doren. Ben
(yakın geçmişte) ağaca çıkabiliyordum.
►
Ma ncaşe var emalert̆u doren.
Ben (yakın geçmişte) ağaca çıkamıyordum.
►
Ma ncaşe var emalert̆u doren-i ?
Ben (yakın geçmişte) ağaca çıkamıyor muydum ?
►
İsmanas guda aç̆andinert̆u
doren. İsmana (yakın geçmişte) tulum çalabiliyordu.
►
İsmanas guda var aç̆andinert̆u
doren-i ? İsmana (yakın geçmişte) tulum çalamıyor muydu ?
►
Nandidis puci anç̆valert̆u
doren-i ? Büyükanne (yakın geçmişte) ineği sağabiliyordu.
►
Berepes iri khale ast̆ereret̆es
doren. (Yakın geçmişte) çocuklar her yerde oynayabiliyordu.
| 
İNDEX
Anasayfa
Sözlük
LZ & TR
Laz Müziği
Gramer
Lzr.Nç̆ari
Çeviri
Telaffuz
Laz Ad'ları
Zoo.Bot
K̆vinçepe
Mzgudape
Skindinape
Çxomepe
Bobolape
Mjora PDF