Gramer 31 - Kopula fiili

🍪 Çerez Kullanımı

Mjora.com, sitenin çalışması ve ziyaret istatistiklerinin tutulması amacıyla teknik bir oturum çerezi ve IP adresi kaydı kullanır. Kişisel kimliğinizi belirleyen bir bilgi toplanmaz. Verileriniz belli bir süre saklanır, sonrasında otomatik olarak silinir. Detaylar için Çerez ve Gizlilik Politikamızı inceleyebilirsiniz.

Ndğaneri nozit̆a: Çabla k̆uçxe vrosi var goyik̆oraşa mot uk̆ap̆am, capisare.

Günün sözü: Ayağına çarığını iyi bağlamadan koşma, yere yapışırsın.

kopula fiili

31. Kopula^[1] Fiili

Türkçede varlık ifade eden “var, yok” kelimeleri ile “-im, -sin, -dir...” ekleri (kopula = koşaç) farklıdır.

Lazcada ise, aynen İngilizce, Fransızca, Almanca gibi dillerde de olduğu gibi, varlık ifade eden fiil kopula işlevini de yapmaktadır.

Lazca varlık-kopula fiili varlık fiili olarak kullanıldığında çoğu zaman Mamtinoba^[2] “ko-” ekini alır. Kopula olarak kullanıldığında Mamtinoba ile başlamaz.

31.1. Varlık-Kopula fiili

31.1.1. Çekim

Tablo 36: Varlık-kopula fiili Sade emperfekt

Atina	Art̆aşeni-Ok̆ordule	Arkabi	Xopa-Mak̆rial	Çxala
vore	borer	bore	vore	vore
ore*	orer*	re	re	re
on	on	ren	ren	ren
voret	borertu	boret	voret	voret
oret*	orertu*	ret	ret	ret
oran*	onan*	renan	renan	renan

* “So: nerede” kelimesinin arkasında “‘re, ‘ret, ‘ran, ‘rer, ‘rertu, ‘nan ” şeklinde söylenir. “So’re: neredesin ?” gibi.
Not 1 : Lazca Doğu diyalektlerindeki 2. ve 3. şahıs biçimleri “ Mi(n): kim, Mu(n): ne” kelimelerinin arkasına geldiğinde “ore, oren, oret, orenan” şeklinde söylenir: Min ore ? Kimsin; Mun oren? Nedir? gibi.
Not 2 : Bu tablodaki /r/ fonemi yöreye göre bazen /y/ gibi telaffuz edilir, bazen de yutulur. Bu durum bütün biçimler için geçerlidir.

Tablo 37: Emperfekt geçmiş zaman

Atina	Art̆aşeni-Ok̆ordule	Arkabi	Xopa-Mak̆rial	Çxala
vort̆i	bort̆i	bort̆i	vort̆i	vort̆i
ort̆i*	ort̆i*	(r)t̆i	(r)t̆i	(r)t̆i
ort̆u*	ort̆u*	(r)t̆u	(r)t̆u	(r)t̆u
vort̆it	bort̆it	bort̆it	vort̆it	vort̆it
ort̆it*	ort̆it*	(r)t̆it	(r)t̆it	(r)t̆it
ort̆es*	ort̆es*	(r)t̆es	(r)t̆es	(r)t̆es

p* p “So: nerede” kelimesinin arkasında “ ‘rt̆i, ‘rt̆u, ‘rt̆it, ‘rt̆es ” şeklinde söylenir. “So’rt̆i: neredeydin ?” gibi.

Tablo 38: İstek kipi

Atina	Art̆aşeni-Ok̆ordule	Arkabi	Xopa-Mak̆rial	Çxala
vort̆a	bort̆a	bort̆a	vort̆a	vort̆a
ort̆a	ort̆a	(r)t̆a	(r)t̆a	(r)t̆a
ort̆as	ort̆as	(r)t̆as	(r)t̆as	(r)t̆as
vort̆at	bort̆at	bort̆at	vort̆at	vort̆at
ort̆at	ort̆at	(r)t̆at	(r)t̆at	(r)t̆at
ort̆an	ort̆an	(r)t̆an	(r)t̆an	(r)t̆an

Tablo 39: Gelecek zaman

Atina	Art̆aşeni-Ok̆ordule	Arkabi	Xopa-Mak̆rial	Çxala
vort̆are	bort̆are	bort̆are	vort̆aminon	vort̆aun
ort̆are	ort̆are	(r)t̆are	(r)t̆aginon	(r)t̆aun
ort̆asere	ort̆asen	(r)t̆asen	(r)t̆asinon	(r)t̆asun
vort̆atere	bort̆aten	bort̆aten	vort̆aminonan	vort̆atu
ort̆atere	ort̆aten	(r)t̆aten	(r)t̆aginonan	(r)t̆atun
ort̆anere	ort̆anen	(r)t̆anoren	(r)t̆asinonan	(r)t̆anun

31.1.2. Kullanım(Oxmaru)

31.1.2.1. Varlık fiili olarak

{yö.tsz} Yalın özneli tümleçsiz fiil

► Ma vore. Ben varım, ben mevcudum.
► Ma kovore. Ben varım, ben mevcudum.
► Ğormot̆i kon. Tanrı vardır.
► Mjora koren.Güneş vardır.
► K̆ap̆k̆ap̆i var on.“K̆ap̆k̆ap̆i^[3] yoktur.
► Ç̆ink̆a va ren-i ? “Ç̆ink̆a”^[4] yok mudur?
► P̆ot̆e ort̆i-i ? Sen hiç var mıydın ?; Sen hiç yaşadın mı ?(Ölü birine söylenir.)

31.1.2.2. Bulunduğu yeri bildirme fiili olarak

{yö.lok} Yalın özneli Lokatif tümleçli fiil

► Si so re? Nerdesin ?
► Ma oxoris vore. Ben evdeyim.
► Çxomi ğalis ren. Balık derededir.
► Nana nak on ? Anne nerededir ?
► Nana ont̆ules ren-i ? Anne tarlada mıdır ?
► Xoci bak̆is va ren-i ? Öküz ahırda değil mi ?

31.1.2.3. Kopula olarak

{yö.yyk} Yalın özneli Yalın yüklemli fiil

► Ma Lazi vore. Ben Laz’ım.
► Ma Lazi bore. Ben Laz’ım.
► Ma xvala var vore. Ben yalnız değilim.
► Si min ore ? Sen kimsin ?
► Aşela bere ren. Aşela çocuktur.
► Tanura min oren ? Tanura kimdir ?

31.2. Ğirs : Değerindedir.

{yö.dyk} Yalın özneli Datif yüklemli fiil

Emperfekt sade biçim
bğir :	değerim
ğir	değersin
ğirs	değer
bğirt	değeriz
ğirt	değersiniz
ğiran ~ ğirnan	değerler

Emperfekt geçmiş zaman
bğirt̆i :	değerdim
ğirt̆i	değerdin
ğirt̆u	değerdi
bğirt̆it	değerdik
ğirt̆it	değerdiniz
ğirt̆es	değerlerdi

Örnek (Evuli)

Atina {yö.dyk}

► Him mutis va(r) ğirs. O, hiçbir şeye değmez.
► Himus muti var ğirs.Ona, hiçbir şey değmez (Hiçbirşey, onun değerinde, tutarında değil.)
► Ham oşk̆uris xut lira koğirs. Bu elma beş lira değer, eder.
► Ham oşk̆uris xut lira ğirs-i ? Bu elma beş lira eder mi ?
► Ham oşk̆uris xut lira va(r) ğirs-i ? Bu elma beş lira etmez mi ?
► Ham dixas nak̆u ğirs ? Bu arazi nekadar değer/ eder ?

Emperfekt sade biçim	Emperfekt geçmiş zaman
bğir	bğirt̆i
ğir	ğirt̆i
ğirs	ğirt̆u
bğirt	bğirt̆it
ğirt	ğirt̆it
ğiran	ğirt̆es

[1] Kopula: (<lat. copula) Türkçe gramerde “koşaç” denilir.
[2] Mamtinoba için bkz. 34.
[3] K̆ap̆k̆ap̆i: Öcü
[4] Ç̆ink̆a: Laz mitolojisinde bir kahraman

Mjora.Com Sözlük

Yasal uyarı: Bu sayfadaki materyaller (Yazı, fotoğraf, ses kaydı vb.)Telif Hakları ile ilgili yasal mevzuat uyarınca korunmakta olup, yazarların ve Mjora.Com'un yazılı izni olmadıkça; reklam içeren ve reklam geliri olan içeriklerde kullanılamaz, kaynak gösterilerek dahi iktibas edilemez, her ne suretle olursa olsun ticari amaçla çoğaltma ve yayma yapılamaz, kopya edilemez, diğer reklam içeren ve reklam geliri olan internet sayfası ya da topluma acık yerlerde yayınlanamaz/yayımlanamaz. Mjora.Com ve dahil olduğu Lazuri.Com© 2002-2026, KazimKoyuncu.Net© 2004-2026, LazuriMedia.Com© 2006-2026 siteler grubu; Hiçbir uluslararası kurum ya da kuruluşa hizmet etmez. Bu sitelerin içeriğindeki çalışmalara kaynak gösterilmiştir. Kaynak bilgisi belirtilmeyen materyaller ise Mjora.Com ve/veya bağlı siteler grubuna ait özgün içeriklerdir.
İçeriklerimize gösterdiğiniz ilgi ve emeğimize duyduğunuz saygı için teşekkür ederiz.

21 Çxalva 2026 - Tutaçxa