39

fiil-isim

Lazca Fiil-isim, fiilin isim halidir. Anlamı ve kullanımı Türkçedeki “mastar”dan daha geniştir. Örneğin Lazca “ogzalu” fiil-isminin Türkçe karşılığı, “yürüme, yürüyüş, yürümek; gönderme, gönderi, göndermek” gibi anlamlara karşılık gelmektedir.

Tüm fiil köklerinden fiil-isim oluşturulmamaktadır. Örneğin “żun, ğirs, morums, uk̆oren, uğun, uyonun” gibi fiilleri ile aynı köklü fiil-isim bulunmamaktadır.

39.1.    Yapım

Lazca Fiil-isimlerin beş çeşit yapımı vardır.

39.1.1.  Fiilbaşı ...-u(P̆riverbi ...-u) 

39.1.2.  o- ... –u

* “obgarinu” kelimesindeki “-in-”, ettirgen fiillerde bulunan aynı biçimli ekten farklıdır.

39.1.3.  “-apa”lı fiil-isim

Marmara bölgesinde yaşayan 93 Harbi göçmeni Lazlarda yaygındır.;r.

39.1.4.  “-a”lı fiil-isim

39.1.5.  “olva” tipi fiil-isim [Batı]

39.2. Kullanım(Oxmaru)

► ogzalu: yürüme, yürüyüş, yürümek; gönderme, göndermek*(* Lazca fiil-isimlerde nesneli ya da nesnesiz olma durumu anlatılmaz. Dolayısiyle bir fiil-isim hem nesneli anlam, hem nesnesiz anlam taşıyabilir.)

► k̆oçi-şk̆imi mp̆olişa ogzalu şeni cenç̆areri ok̆oviğam. Kocamı İstanbul’a göndermek için para biriktiriyorum.
► Dimordi-na-ti ogzalu var diguri. Büyüdüysen de yürümeyi öğrenemedin.

► obiru (1) yul. şarkı söyleme, şarkı söylemek (2) gyu. oynama, oynamak

► Ma andğa obiru minon. yul. Ben bugün şarkı söylemek istiyorum.
► Berepes obiru var uşk̆uran. gyu. Çocuklar oynamayı bilmiyorlar.

► oşk̆omu ~ oç̆k̆omu: yeme, yiyiş, yemek

► Gyari oç̆k̆omu şeni lumcişa deviyondri. Yemek yemek için akşama kadar bekledim.
► Gyari oç̆k̆omuşa moft̆i. Yemek yemeye geldim.

► onç̆aru ~ oç̆aru: yazma, yazmak

► Si-ti onç̆aru gorum-na mektebişe idi. Sen de yazmak istiyorsan okula git.
► Muk̆u ʒ̆ana golaxt̆u, ham onç̆arupe var gaçodinu. Kaç yıl geçti bu yazıları bitiremedin.

► obgaru: ağlama, ağlayış, ağlamak

► Obgaru şeni celarer. Ağlamak için (her zaman) hazırsın.
► Obgaru gorum-na ibgari. Ağlamak istiyorsan ağla.

► omt̆inu: kaçma, kaçış, kaçmak

► Omt̆inu şeni gza gorum. Kaçmak için yol arıyorsun.
► Omt̆inuşe made muti var ikum. Kaçmaktan başka bir şey yapmıyorsun.

► ogoru atn. isteme, isteyiş, istemek

► Bozomota ogoru-ti var gişk̆un. Kız istemesini de bilmiyorsun.
► Bozomota ogoru şeni a ndğeri gza vidit. Kız istemek için bir günlük yol gittik.

► oşk̆inu atn. dinleme, dinleyiş, dinlemek

► k̆oçineburi oşk̆inu var gişk̆un. Adam gibi dinlemeyi bilmiyorsun.
► Radio oşk̆inu şeni hak ok̆ipineran. Radyo dinlemek için burada toplanıyorlar.

► oʒ̆amu: vurma, vurulma, vurmak, vurulmak

► p̆eat̆i k̆oçi ort̆u. Heşeni hemuk oʒ̆amu morumt̆u atn. O kötü adamdı. Buyüzden o vurulmayı hakkediyordu.
► Himuk oʒ̆amu var morumt̆u atn. O vurulmayı hak etmiyordu.

► oxaşk̆u ~ oxaçku: ekme, ekmek

► Livadis lu dopxaşk̆it, lobya dopxaşk̆it, hus lazut̆i oxaşk̆u morums atn. Bahçeye lahana ektik, fasulye ektik, şimdi mısır ekmek icap ediyor (mısır eksik).

Örnek(Evuli) 

► Oxorişa çkinişa doxunupa şeni moxtu. Bizim eve oturmak için geldi.
► Dişk̆ape ç̆k̆irapa diç̆irs. Odunları kesmek gerekiyor.
► Ʒ̆k̆ari şumapa minon. Su içmek istiyorum.
► Noğaşe olva şeni ağani porça iç̆apu. Çarşıya gitmek için kendine yeni elbise diktirdi.
► Orubaşe gololva şeni xinci medgaman. Dereden geçmek içn köprü kuruyorlar.
► Şk̆imi şk̆ala molva gorum-na nana-sk̆anis uʒ̆vi. Benimle gelmek istiyorsan annene söyle.
► Bereşi msiponapate dulya var iqven. Çocuğun düşüncesiyle iş olmaz.
► Mʒ̆k̆upis ğalişen quapa mevagni. Karanlıkta bağırtı duydum.