40

“na-” öneki

40. “Na-” Öneki

40.1. “Na-”lı cümlemsi (İsim tamlayıcı cümlemsi)

İsim tamlayıcı cümlemsi, fiil önüne “na-” eki konarak oluşturulur. Bazen isim olarak da kullanılır. (Pazar diyalektlerinde bazen “na-” eki olmadan da tamlayıcı cümlemsi yapılır.))

40.1.1.  Birinci grup(Maaroni gurubi)

Tamlanan isim (aşağıdaki birinci örnekte “k̆oçi”), tamlayıcı cümlemsinin (aşağıdaki birinci örnekte “na-moxt̆u”) Eylemi yapanıdır.

► A k̆oçi komoxt̆u. Na-moxt̆u k̆oçi badi ort̆u. Bir adam geldi. Gelen adam yaşlıydı.
► Na-moxt̆u bere opşa ʒ̆ulu ort̆u. Gelen çocuk çok küçüktü.
► A uça k̆at̆u komiyonun. Na-miyonun uça k̆at̆u opşa dida’n. Benim siyah bir kedim var. Benim olan siyah kedi çok yaşlıdır.
► Na-moxt̆us kuşk̆urt̆u. Gelen biliyordu.
► Na-dorgus aşk̆omen. (Meyveyi) diken yiyebiliyor.
► Si na-idi ndğas ma dobğuri*. Senin gittiğin gün ben öldüm.

* Perfekt biçimdir. Ancak gerçekleşmemiş bir eylemi anlatmaktadır.

40.1.2.  İkinci grup(Majurani gurubi)

Tamlanan isim Tamlayıcı cümlemsinin Eyleme maruz kalanıdır.

► A k̆at̆u kobz̆iri. Na-bz̆irik̆at̆u uça ort̆u. Bir kedi gördüm. Gördüğüm kedi siyahtı.
► Dişk̆ape dop̆t̆axi. Na-p̆t̆axi dişk̆ape dido gunz̆e ort̆u. Odunları kırdım. Kırdığım odunlar çok uzundu.
► Xasak na-şk̆omu cari ma pxaz̆iri dort̆u. Hasan’ın yediği yemeği ben hazırlamıştım.
► (Na-)mç̆aripe irik it̆uran atn. Yazdıklarımı herkes okuyor.
► (Na-)mixinapunpe mitis var uşk̆un atn. Yaptıklarımı kimse bilmiyor.
► Andğa na-moğodipe baba-sk̆anis gizit̆are. Bugün bana yaptıklarını babana söyleyeceğim.

40.1.3.  Üçüncü grup(Masumani gurubi)

Tamlanan isim Tamlayıcı cümlemside bulunan bir nesnenin (obje, herhangi bir materyal) sahibidir.

► Bozomotas tomalepe şk̆as eyumpit̆u. Tomalepe şk̆as na-eyumpit̆u bozomota dido momʒ̆ondu dort̆u. Saçları kızın beline dökülmüştü. Beline saç dökülen kızı çok beğenmiştim.
► Tomalepe şk̆as na-eyumpit̆u opşa malimbu atn. Saçları beline dökülmüş olanı çok sevdim.
► Foga-muşi dido mskva na-ort̆u bozomota hakele golaxtu. Gömleği çok güzel olan kız buradan geçti.
► Porça-muşi mskva na-ort̆u hakele golaxtu. Gömleği güzel olan buradan geçti.

40.1.4.  Dördüncü grup(Maotxani gurubi)

Tamlanan isim, tamlayan cümlemside anlatılan eylemin yapıldığı yerdir.

► Si ğoma na-idi dort̆u meydani mu iyu ? fur. Senin dün gitmiş olduğun meydan ne oldu ?
► Ma mşk̆vela na-dovorgi ona caşk̆u atn. Benim fidan diktiğim tarlada heyelan oldu.
► Si na-dogoxvatere deviyindrit atn. Seni gömeceğimiz yeri satın aldık.
► Si na-giçini svas devixvare atn. Seni tanıdığım yerde gömüleceğim.
► K̆at̆a na-doxedu svas şk̆imi t̆k̆u. Her oturduğu yerde benden bahsetti.
► K̆at̆a na-gomaşinu vibgari. Her aklıma geldiğinde ağladım.

40.2.      “Na-...–şi” cümlemsi

40.2.1.  Perfekt

► K̆umari na-ibirişi Lazuri nç̆arik̆o. Kumar oynayacağına Lazca yazsan.
► Hak na-moxt̆uşi hek iduk̆o. Buraya geldiğine oraya gitse.
► Noğaşe na-iduşi oxoris doxeduk̆o. Çarşıya gittiğine evde otursa.
► Tude na- doxeduşi jin doxeduk̆o. Altta oturduğuna üstte otursa.
► Şaras na-igzaluşi zuğap̆icis igzaluk̆o. Şosede yürüdüğüne deniz kenarında yürüse.
► K̆inçi na-ç̆opuşi eoputxinuk̆o. Kuşu yakaladığına uçursaydı.

40.2.2.  Gelecek zaman

► Na-ibirareşi Lazuri nç̆ari. Oynayacağına Lazca yaz.
► Na-doxedasereşi içalişas. Oturacağına çalışsın.
► Na-igzalasereşi arabas cexedas. Yürüyeceğine arabaya binsin.
► Hak na-moxt̆asereşi oxorişe idas. Buraya geleceğine eve gitsin.
► Tude na-doxedasereşi jin doxedas. Altta oturacağına üstte otursun.
► Noğaşe na-idasereşi, idas do dulya as. Çarşıya gideceğine, gidip iş yapsın.
► Zuğap̆icis na-igzalasereşi şaras igzalas. Deniz kenarında yürüyeceğine şosede yürüsün.
► P̆anda na-incirasereşi moyselas do goxt̆as. Her zaman uyuyacağına kalkıp dolaşsın.

40.2.3.  İstek kipi geçmiş zaman

► Na-igzalasert̆uşi arabas kocexedu. Yürüyeceğine arabaya bindi.
► Na-incirasert̆uşi moyselu do kodoxedu. (O) uyuyacağına kalkıp oturdu.
► Hak na-moxt̆asert̆uşi oxorişe mendaxt̆u. Buraya geleceğine eve gitti.
► Tude na-doxedasert̆uşi jin kodoxedu. Altta oturacağına üstte oturdu.

40.2.4.  Tecrübe kipi

► Ma na-mixinapunşi purpça. (Geçmişte herhangi bir zamanda) ben yaptığıma yemin edeyim.
► Ma na-var mit̆axapunşi purpça. (Geçmişte herhangi bir zamanda) ben kırmadığıma dair yemin edeyim.
► Ombri na-domirgapunşi mbuli domirgaput̆uk̆o. (Geçmişte herhangi bir zamanda)erik dikmiş olduğuma kiraz dikmiş olsaydim.
► Si na-emiç̆opapunşi galeni ar miti emiç̆opaput̆uk̆o. (Geçmişte herhangi bir zamanda) seni almış olduğuma başka birini almış olsaydım.

40.3.    “p̆ot̆e na-var”

Alışılmışın dışında, hiç olmadığı gibi, hiç görülmediği gibi, olmadık bir şekilde

► P̆ot̆e na-var, hus mo moxt̆i? Hiç gelmezdin, şimdi nasıl olduda geldin?
► P̆ot̆e na-var, hak mo xer? Hiç oturmazdın, nasıl olduda burada oturuyorsun?
► P̆ot̆e na-var, ğveni şums. Alışılmışın dışında bir şekilde, şarap içiyor.
► P̆ot̆e na-var, Zugdidişe mendaxt̆u. Alışılmışın dışında, Zugdidi’ye gitti.
► P̆ot̆e na-var, ordoşe dicini. Alışılmışın dışında, erkenden yattın.

► T̆axasert̆u dişk̆ape avlas elabğamt̆u. (O) kırdığı odunları avluya yığardı.
► Moğasert̆u çxomepe doçxamt̆u. Getirdiği balıkları yıkardı.
► Şvasert̆u ʒ̆ari muşik moğamt̆u. İçeceği suyu kendi getirirdi.
► İdasert̆u sva mitis var uʒ̆omet̆u. Gideceği yeri kimseye söylemezdi.