45.6. DO-(1) “Yere doğru” anlamı verir. [Mamtinoba “do-” ile karşılaştırınız. bkz. 34.2.]

Değişkenleri
► d-: “i, o, u” önünde
► dv-: “a” önünde
► de-: Atina'da, “vi, vu, mi, gi” önünde

► dobğalu ~ dobğu yere dökmek
► dodvalu ~ dodu yere koymak
► docinu gyu. yatmak
► dorgalu ~ dorgu dikmek (bitki)

45.7. DO-(2) Anlamı yalındır. [Mamtinoba “do-” ile karıştırmayınız. bkz. 34.2]

Değişkenleri
► d-: “i, o, u” önünde
► dv-: “a” önünde
► de-: Atina'da, “vi, vu, mi, gi” önünde

► doç̆iru:lazım olmak
► doguru: öğrenmek
► donç̆inu ~ doç̆k̆inu: yorulmak

45.8. DOLO- Eylemin dar ve dikine derinliği olan iç mekana yöneldiğini ifade eder. Çoğu durumda derinlik anlamı katar.

Değişkenleri
► dol-: “i, o, u” önünde
► dolv-: “a” önünde
► dele-: Atina'da, “vi, vu, mi, gi” önünde
► del-: Atina'da, “i, u” önünde

► dolobğalu ~ dolobğu: (katı nesneyi) dikine derinliği olan bir yerin içine dökmek
► dolocinu gyu. dikine derinliği olan bir yerin içine yatmak (yatırmak).
► doloç̆valu ~ doloç̆u: dikine derinliği olan bir yerin içinde yakmak.
► dolodginu dikine derinliği olan bir yerin içinde durmak.
► dolodvalu ~ dolodu dikine derinliği olan bir yerin içine koymak.
► dololva ~ doloxtimu dikine derinliği olan bir yerin içine girmek.
► dologurgulu derin bir uğultu ile gök gürlemek

45.9. E- gyu. viʒ̆. ark. YE- xop., çxa. Altta başlayan bir eylemin dik bir doğrultu ile üste doğru yöneldiğini ve üstte bittiğini belirtir.

Değişkeni
► ey-: vuayel önünde

► eç̆irdu alttan üste doğru çekip koparmak.
► edanz̆u alttan üste doğru kaldırmak; yükseltmek.
► eğmalu ~ eğu: alttan üste doğru çıkarmak.
► exiru ~ ezdu: dik doğrultuda havaya kaldırmak
► eyolva ~ elva ~ eolva ~ extimu: alttan üste doğru (dik doğrultuda) çıkmak
► ek̆anu alttan üste doğru (dik doğrultuda) atmak
► ek̆ap̆inu alttan üste doğru atlamak

45.10.    EK̆O-(1) Yapılmış veya yapılmakta olan bir eyleme bağlı olarak (peşi sıra, ardı sıra) yapılan başka bir eylemi ifade eder.

Değişkenleri
► ek̆-: “i, u” önünde
► ek̆v-: yöreye göre “a, o” önünde
► ek̆e-: “vi, bi, vu, bu, mi, gi” önünde

► ek̆obarbalu peşi sıra mırıldanmak, mırıldanarak dolaşmak.
► ek̆ordinu peşi sıra büyütmek.
► ek̆okosu peşi sıra süpürmek (bir iş yaparken aynı zamanda süpürmek).
► ek̆odgitinu birileri yürürken isteyerek geride durmak, geride kalmak.
► ek̆ok̆oru birşeyin peşine, arkasına bağlamak.
► ek̆omşaru bir şeyi arkadan itmek.

45.11.    EK̆O-(2) Var olan bir şeyin içine sonradan ekleme yapıldığını anlatır.

Değişkenleri
► ek̆-: “i, u” önünde
► ek̆v-: yöreye göre “a, o” önünde
► ek̆e-: “vi, bi, vu, bu, mi, gi” önünde

► ek̆obalu ~ ek̆obu var olan bir sıvının içine sıvı eklemek.
► ek̆obazgu bir şeyin içine basmak.
► ek̆oç̆inaxu ezilmiş birşeyin içine yeni eklemede bulunarak ezmek.
► ek̆odvalu ~ ek̆odu var olanın içine bir şeyi koymak.
► ek̆oxedu oturanların arasına sonradan oturmak

45.12.    EK̆O-(3) “Dik doğrultu ile yukarıya doğru” yönelme anlamı katar.

Değişkenleri
► ek̆-: “i, u” önünde
► ek̆v-: yöreye göre “a, o” önünde
► ek̆e-: “vi, bi, vu, bu, mi, gi” önünde

► ek̆oʒ̆elimu dik doğrultu ile yukarıya doğru bakmak
► ek̆ozdalu dik bir doğrultuda yukarıya doğru kaldırmak

45.13.    ELA-(1) gyu. yul. İLA-(1) çxa. Aşağıda başlayan bir eylemin çok dik olmayan bir eğimde yukarıya doğru yöneldiğini belirtir. Eylemin başlangıç ve bitiş noktaları arasındaki yer meyillidir.

Değişkenleri
► el-: “i, o, u” önünde
► elv-: “a” önünde
► ele-: “vi, bi, vu, bu, va, ba, mi, gi” önünde
► elo-: Atina'da bazen, “ma, va” önünde “ele-”nin değişkeni olarak gözlemlenmektedir.

► elabaru aşağıdan yukarıya doğru rüzgar esmek.
► elayoxu ~ elaoxu ~ elacoxu aşağıdan yukarıya doğru seslenmek, çağırmak.
► elolva ~ elaxtimu aşağıdan yukarıya doğru çıkmak.
► elayonu ~ elaonu ~ elaqonu aşağıdan yukarıya doğru götürmek (canlı)
► elaʒ̆elimu ~ elaʒ̆omilu ~ elaʒ̆k̆omilu aşağıdan yukarıya doğru bakmak.

45.14.    ELA-(2) viʒ̆. ark. İLA-(2) çxa. “Kenar, yan, kenar taraf, yan taraf” anlamlarını verir.

Değişkenleri
► el-: “i, o, u” önünde
► elv-: “a” önünde
► ele-: “vi, bi, vu, bu, va, ba, mi, gi” önünde
► elo-: Atina'da bazen, “ma, va” önünde “ele-”nin değişkeni olarak gözlemlenmektedir.

► elaçvalu ~ elaʒu bir kenarını açmak.
► eladvalu ~ eladu bir kenara koymak
► elaç̆irdu ~ elaç̆k̆idu kenarını yırtmak,kenarından yırtmak.
► elaşk̆oru ~ elaç̆k̆oru kenarını biçmek, kenarından biçmek.
► elaç̆opu bir kenarda yakalamak.
► eladgalu ~ eladgu bir kenara ya da bir şeyin yanına koymak.
► elaxedu bir kenara, yana ya da yanına oturmak.

45.15.    EŞK̆A-(1) gyu. EŞA-(1) yul. İŞA-(1) çxa. “Dikine derinliği olan kapalı mekandan yukarıya doğru” anlamı verir.

Değişkenleri
► eşk̆-: “i, o, u” önünde
► eşk̆v-: “a” önünde
► eşk̆e-: “vi, bi, vu, bu, mi, gi” önünde

eşa-' değişkenleri
► eş-: “a, i, o, u” önünde
► eşe-: “vi, bi, vu, bu, mi, gi” önünde

► eşk̆atoru dikine derinliği olan kapalı mekandan yukarıya doğru çekmek.
► eşk̆ayoxu ~ eşk̆aoxu ~ eşacoxu dikine derinliği olan kapalı mekandan yukarıya çağırmak
► eşk̆olva ~ eşaxtimu dikine derinliği olan kapalı mekandan yukarı çıkmak.
► eşk̆ancğonu ~ eşancğonu dikine derinliği olan kapalı mekandan yukarıya (cansız varlığı) göndermek
► eşk̆apinu ~ eşapinu: dikine derinliği olan kapalı mekandan yukarıya doğru gütmek
► eşk̆ayonu ~ eşk̆aonu ~ eşayonu ~ eşaqonu dikine derinliği olan kapalı mekandan yukarıya doğru (canlı varlığı) götürmek
► eşk̆aʒ̆elimu ~ eşk̆aʒ̆omilu ~ eşaʒ̆k̆omilu: dikine derinliği olan kapalı mekandan yukarıya doğru bakmak

45.16.    EŞK̆A-(2) gyu. EŞA-(2) yul. İŞA-(2) çxa. Bir şeyin arasından dikine gelişen hareketi anlatır.

Eşk̆a-' değişkenleri
► eşk̆-: “i, o, u” önünde
► eşk̆v-: “a” önünde
► eşk̆e-: “vi, bi, vu, bu, mi, gi” önünde

eşa-' değişkenleri
► eş-: “a, i, o, u” önünde
► eşe-: “vi, bi, vu, bu, mi, gi” önünde

► eşk̆abğalu ~ eşk̆abğu ~ eşabğalu araya (katı) dökmek
► eşk̆acinu ~ eşacinu araya yatmak, araya yatırmak
► eşk̆aç̆irdu ~ eşaç̆k̆idu arasını yırtmak; arasından yırtmak; arasını yırtmak
► eşk̆adgalu ~ eşk̆adgu ~ eşadgalu araya koymak
► eşk̆ak̆odu ~ eşak̆odu araya bölme koymak, araya birşeyi inşa etmek
► eşk̆ak̆vatu ~ eşak̆vatu arayı kesmek; arasını kesmek; aradan kesmek

45.17. EXO- çok az sayıda fiilde kullanılmaktadır.

► exondvalu atn. sorumluluk almak.

45.18. EYO- atn. EO arş. Altta başlayan bir eylemin üstteki yüzeye yönelişini ve bu zeminin üzerinde bitişini ifade eder.

► eyobğalu ~ eobğu (sayılamayan) üstüne dökmek
► eyocinu ~ eocinu üzerine yatmak
► eyoçvalu ~ eoʒu üstünü açmak
► eyodgalu ~ eodgu üstüne koymak
► eyoxedu ~ eoxedu üstüne oturmak
► eyorçalu ~ eorçalu üzerine sermek

45.19.    EƷ̆O- Eylemin birşeyin altında, dibinde, altı ya da dip tarafında yapıldığını belirtir.

Değişkenleri
► eʒ̆-: “i, o, u” önünde
► eʒ̆v-: “a” önünde
► eʒ̆e-: “vi, bi, vu, bu, mi, gi, (ma)” önünde

► eʒ̆obalu ~ eʒ̆obu altına dökmek.
► eʒ̆obaru alttan esmek, altına doğru esmek
► eʒ̆obğalu ~ eʒ̆obğu altına (katı) dökmek
► eʒ̆oç̆adu ~ eʒ̆oç̆k̆adu altına çakmak; altından çakmak
► eʒ̆oç̆inaxu altında ezmek; altında ezilmek
► eʒ̆odvalu ~ eʒ̆odu altına koymak
► eʒ̆oğuru altında ölmek
► eʒ̆oxedu altına oturmak

45.20.    GAMA- “Yatay derinliği olan kapalı iç mekandan dışarıya” yönelme anlamı verir.

Değişkenleri
► gam-: “i, o, u” önünde
► gam(v)-: “a” önünde

► gamolva ~ gamaxtimu çıkmak
► gamaçamu satmak
► gamaçodinu tamamen boşaltmak
► gamaft̆ilu dışa doğru çekerek yolmak
► gamağmalu ~ gamağu dışarı (cansız bir varlığı) çıkarmak

45.21.    GE- yul. CE- gyu. Üstte başlayan bir eylemin dik bir doğrultu çizerek aşağıya doğru yöneldiğini ve alttaki düzlemde sona erdiğini belirtir.

ge-'nin değişkenleri
► gy-: “a, o, u” önünde
► g-: “i” önünde

ce-'nin değişkenleri
► c-: vuayel önünde

► gebalu ~ cebu ~ cebalu üstten aşağıya dökmek; üstten aşağıya dökmek dökülmek.
► gebaz̆gu ~ cebazgu üstten aşağıya basmak
► gebğalu ~ cebğu ~ cebğalu üstten aşağıya dökmek (sayılamayan)
► geç̆adu ~ ceç̆adu üstten aşağıya çakmak
► gexedu ~ cexedu üzerine oturmak. nʒxenis kogexedu: ata bindi.
► gextimu ~ celva aşağı inmek. ncaşen kogextu: ağaçtan indi.

45.22.    GELA- yul. CELA- gyu. GİLA- çxa. Yukarıda başlayan bir eylemin yumuşak (dik olmayan) bir eğilim çizerek aşağıya doğru yöneldiğini belirtir. Eylemin başlangıç ve bitiş noktaları arasındaki yer meyillidir. Ancak eylem herhangi bir noktada bitebilir.

Değişkenleri
► gel-: “i, o, u” önünde
► gele-: “vi, bi, vu, bu, mi, gi” önünde

cela-'nın değişkenleri
► cel-: “i, o, u” önünde
► cele-: “vi, bi, vu, bu, mi, gi” önünde

► gelabalu ~ celabalu Aşağıya (sıvıyı) dökmek. Xes ʒ̆k̆ari gelubams: eline su döküyor
► gelabaru ~ celabaru Aşağıya doğru esmek. ixi gelabars. Rüzgâr aşağıya doğru esiyor. ixi gelabars.
► gelabğalu ~ celabğu ~ celabğalu belli bir eğim üzerinde bulunan bir yere dökmek.
► geladvalu ~ celadu ~ celadvalu belli bir eğim üzerinde bulunan bir yere koymak.
► gelağaru ~ celağaru Aşağıya doğru belli bir eğimle çizmek. k̆odas noşkerite gelağaru: duvara kömürle aşağıya doğru çizdi.
► gelağmalu ~ celağu ~ celağmalu Eğimli zeminde yukarıdan aşağıya doğru indirmek
► gelast̆ulinu ~ celast̆ulinu Eğimli zeminde yukarıdan aşağıya doğru kaydırmak; Eğimli zeminde yukarıdan aşağıya doğru kaymak
► gelaʒ̆k̆omilu ~ celaʒ̆omilu ~ celaʒ̆elimu Eğimli zeminde yukarıdan aşağıya doğru bakmak. Tiʒ̆ale gelaʒ̆k̆ert̆u: aşağıya doğru bakıyordu.

45.23.    GEŞA- yul. Ç̆EŞK̆A- atn. CEŞK̆A- arş. Herhangi bir zemin üzerinde bulunan bir şeyin, orta yerine, odak noktasına, merkezine yönelmeyi anlatır. Eylemin başlangıcı ve doğrultusu belli değildir. Asıl belirtilen eylemin bittiği noktadır.

► geşabğalu ~ ceşk̆abğu ~ ç̆eşk̆abğalu Ortasına dökmek
► geşadginu ~ ceşk̆adginu ~ ç̆eşk̆adginu ortasında ayakta durdurmak
► geşaxaçku ~ ceşk̆axaşk̆u ~ ç̆eşk̆axaşk̆u Ortasına ekmek
► geşolu ~ ceşk̆alu ~ ç̆eşk̆avelu ortasına düşmek
► ç̆eşk̆abalu atn. birşeyin merkezine, tam orta yerine (sıvıyı) dökmek

45.24.    GO-(1) “Etraf, etraflıca, ayrıntısıyla, çevre, çepeçevre, her taraf” anlamlarını verir.

Değişkenler
► g-: “o, u” önünde
► gv-: “a” önünde

► gobğalu ~ gobğu çevresine dökmek
► gobgaru bir şeyin çevresinde ağlamak
► godgalu ~ godgu bir nesneyi bir şeyin etrafına koymak
► gognapu ~ gognu etraflıca anlatmak
► got̆axu ~ got̆t̆axu etrafını kırmak
► goxedu etrafına oturmak
► golva ~ goxtimu etrafı gezmek, dolaşmak

45.25.    GO-(2) “Çarçabuk (alelacele)” anlamlarını yükler.

Değişkenler
► g-: “o, u” önünde
► gv-: “a” önünde

► gobğalu ~ gobğu alelacele tıraş etmek
► goʒ̆ilu alelacele toplamak
► goçodu çarçabuk tükenmek

45.26.    GOLA-(1)[1] Eylemin yatay düzlemde gerçekleştiğini ya da eylemin yatay hareketini belirtir.

Değişkenleri
► gol-: “i, o, u” önünde
► golv-: “a” önünde
► golo-: “vi, bi, vu, bu, va, ba, mi, gi” önünde

► golacinu yatay zeminde yatmak; yatay zeminde yatırmak
► goladvalu ~ goladu yatay bir zemine enlemesine koymak (raf, oturacak vs.).
► golaxedu yatay zeminde oturmak
► golaç̆irdu ~ golaç̆k̆idu enlemesine yırtmak

45.27.    GOLA-(2) Konuşan kişiden uzaklaşan hareketi anlatır.

Değişkenleri
► gol-: “i, o, u” önünde
► golv-: “a” önünde
► golo-: “vi, bi, vu, bu, va, ba, mi, gi” önünde

► golağmalu ~ golağu (cansız varlığı) öteye götürmek, öteye taşımak
► gololva ~ golaxtimu öteye geçmek; öteye doğru gitmek
► golayonu ~ golaonu ~ golaqonu (canlıyı) öteye götürmek
► golak̆aP̆inu öteye doğru koşmak; öteye doğru koşarak geçmek

45.28.    GOŞA- yul. K̆OŞK̆A- gyu. “Birşeylerin arasını, arasına ya da arasında” anlamlarını verir.

► goşaç̆k̆adu ~ k̆oşk̆aç̆adu araya çakmak
► goşaç̆k̆omu ~ k̆oşk̆aşk̆omu arasını ya da arasından yemek
► goşadgalu ~ k̆oşk̆adgu ~ k̆oşk̆adgalu arasına koymak; arasına yerleştirmek
► goşağmalu ~ k̆oşk̆ağu ~ k̆oşk̆ağmalu seçmek
► goşaxedu ~ k̆oşk̆axedu araya oturmak
► goşak̆odu ~ k̆oşk̆ak̆odu araya inşa etmek.
► goşant̆alu ~ k̆oşk̆ant̆alu araya katılmak; araya katmak; araya karışmak
► goşat̆axu ~ k̆oşk̆at̆axu arayı kırmak; arasını kırmak

45.29.    GOYO- atn., GOO- arş. Üstte başlayan bir eylemin aşağıda bulunan bir nesnenin üzerine yönelmesini ve nesnenin üzerinde son bulmasını ifade eder.

Değişkenleri
► goy-: vuayel önünde

► goyodgalu ~ goodgu üzerine koymak.
► goyoxedu ~ gooxedu üzerine oturmak.
► goyolva ~ goolva üzerinden geçmek.
► goyorçalu ~ goorçalu üzerine sermek.
► goyot̆axu ~ goot̆t̆axu üstüne kırmak.

45.30.    GOƷ̆O-(1) yul. arş. K̆OƷ̆O-(1) atn. “Ön, ön taraf, ön kısım” anlamlarını verir.

Değişkenleri
► goʒ̆v-: ancak Çamlıhemşin ve Ardeşen'de yöreye göre “o” önünde

► goʒ̆at̆k̆oçu ~ goʒ̆vot̆t̆oçu ~ k̆oʒ̆ot̆oçu önüne atmak.
► goʒ̆axedu ~ goʒ̆voxedu ~ k̆oʒ̆oxedu önüne oturmak.
► goʒ̆odgalu ~ goʒ̆vodu ~ k̆oʒ̆odgalu önüne koymak.
► goʒ̆okosu ~ goʒ̆vokosu ~ k̆oʒ̆okosu ön tarafını süpürmek.
► goʒ̆otoru ~ goʒ̆votoru ~ k̆oʒ̆otoru önünden çekip almak.

45.31.    GOƷ̆O-(2) yul. K̆OƷ̆O-(2) gyu. “Eylemin bir şeyin altında, aşağısında, yarıdan aşağısında” gerçekleştiğini belirtir.

Değişkenleri
► k̆oʒ̆v-: ancak Çamlıhemşin ve Ardeşen'de yöreye göre “o” önünde
► k̆oʒ̆-: “i, u” önünde

► goʒ̆okturu ~ k̆oʒ̆vokturu ~ k̆oʒ̆omturu altını değiştirmek.
► goʒ̆oç̆valu ~ k̆oʒ̆voç̆u ~ k̆oʒ̆oç̆valu alt kısmını yakmak.
► goʒ̆ot̆axu ~ k̆oʒ̆vot̆t̆axu ~ k̆oʒ̆ot̆axu altını kırmak
► goʒ̆ok̆vatu ~ k̆oʒ̆vok̆vatu ~ k̆oʒ̆ok̆vatu alt tarafını kesmek

45.32.    K̆OK̆O- gyu. OK̆O-(1) yul. İkiye ayırmak, ikiye bölmek anlamını verir. ➜ OK̆O-(2)

45.33.    K̆OŞK̆A- gyu. GOŞA- ➜ GOŞA-

Değişkenleri
► k̆oşk̆-: “i, u” önünde
► k̆oşk̆o-: “vi, bi, vu, bu, mi, gi” önünde

45.34.    K̆OƷ̆O- gyu. GOƷ̆O- ➜ GOƷO-

Değişkenleri
► k̆oʒ̆-: “i, o, u” önünde
► k̆oʒ̆v-: “a” önünde
► k̆oʒ̆v-: çamlıhemşin ve ardeşen'de yöreye göre “o” önünde

45.35. ME-(1) Eylemin yapandan uzaklaşan hareketi anlatır. Bazen dik yüzeye doğru anlamını da katar.

Değişkenleri
► n-: “a, i, o, u” önünde

► mekosu dik yüzeye doğru süpürmek
► meç̆adu ~ meç̆k̆adu dik bir yüzeye çakmak
► mesvaru dik bir yüzeye yaslayarak dizmek.
► mexedu dik bir yüzeyin önüne oturmak
► mexunu dik bir yerin önüne oturtmak

45.36.    ME-(2) Yapılan eylemden nesnenin “küçük bir bölümünün, bir tarafının, bir kısmının” etkilendiğini anlatır.

► memxişolu atn. küçük bir parça koparmak
► mepunçxolu küçük bir parça koparmak
► menaxu bir bölümünü yıkamak
► mexvathu bir kısmını kemirmek

45.37.    MEK̆A- yul. Doğrudan (aşağıya inmeden) karşı tarafa yönelen hareketi anlatır. bkz. 44.40. Meya-

► mek̆aşk̆u aşağıya inmeden beri taraftan karşı tarafa canlı bir varlığı göndermek
► mek̆axtu aşağıya inmeden beri taraftan karşı tarafa geçmek
► mek̆amalu aşağıya inmeden beri taraftan karşı tarafa (cansız varlığı) götürmek
► mek̆aʒ̆k̆omilu aşağıya bakmadan beri taraftan karşı tarafa bakmak

45.38.    MELA- Kullanımı en ez olan öneklerden biridir.

► meladvalu içeri (ağıza) koymak/put inside (to the mouth). Cari komelidu. ekmeği ağzına aldı.
► melagutu kir nüfuz etmek/dirt being absorbed. Lebi komelagutu. Kir nüfuz etti

45.39.    MENDA- ~ MİNDA- Ancak Pazar ve Çamlıhemşin diyalektlerinde iki adet fiilde gözlemlenmektedir. (Daha başka örnekler bulduysanız bize bildiriniz ve Mamtinoba “menda-” ile karşılaştırınız.)

Değişkenleri
► mend-: “i, o, u” önünde
► mende-: “vi, vu, mi, gi” önünde

► mendoyonu zorla ya da ısrar ederek (canlı bir varlığı) birinden almak
        → p̆ap̆u-muşis a k̆at̆u mendoyonu. Dedesinden zorla (ısrar ederek) bir kedi aldı.
        → p̆ap̆uli-muşis k̆at̆u var menduyonu. Dedesinden zorla (ısrarla) kedi almadı.
► mendoğmalu zorla ya da ısrar ederek (cansız varlığı) birinden almak
        → Didas a mutxa mendoğmalu şeni p̆anda k̆oʒ̆vabert̆u. Yaşlı kadından bir şey almak için hep ısrar ederdi.
        → Didas p̆ot̆e muti var menduğamt̆u. Yaşlı kadından (zorla, ya da ısrar ederek) hiçbir zaman bir şey almazdı.

Görüldüğü gibi olumsuz biçimlerde ve fiilimsilerde de kullanıldığına göre buradaki “menda-” fiil başıdır.

45.40.    MEŞK̆A- gyu. MEŞA- yul., MİŞA-[2] çxa. Yatay derinliği olan mekanın içine doğru yönelme anlamı verir. Buradaki yatay derinlik aynı zamanda insan tarafından girilmesi zor, bitkilerle kaplı, dar, basık oluşu anlatır.

Değişkenleri
► meşk̆- ~ meşe-: “i, o, u” önünde
► meşk̆- ~ meşe-: “vi, bi, vu, bu, va, ba, mi, gi” önünde

► meşk̆advalu ~ meşadvalu yatay derinliği olup insanın girmesi zor olan bir mekanın içine koymak
► meşk̆ağmalu ~ meşk̆ağu ~ meşağmalu yatay derinliği olup insanın girmesi zor olan bir mekanın içine götürmek.
► meşk̆ağuru ~ meşağuru yatay derinliği olup insanın girmesi zor olan bir mekanın içinde ölmek.
► meşk̆asvaru ~ meşasvaru yatay derinliği olup insanın girmesi zor olan bir mekanın içine dizmek
► meşk̆at̆oçu ~ meşat̆k̆oçu yatay derinliği olup insanın girmesi zor olan bir mekanın içine fırlatmak
► meşk̆axedu ~ meşaxedu yatay derinliği olup insanın girmesi zor olan bir mekanın içine oturmak.
► meşk̆olva ~ meşaxtimu yatay derinliği olup insanın girmesi zor olan bir mekanın içine girmek.

45.41.    MEYA- yul. Eylemin başladığı yerden, önce aşağıya doğru inerek oradan tekrar yukarı çıkıp karşıya geçmeyi anlatır. (Vadinin bir yakasından dereye inip oradan çıkarak vadinin karşı tarafına ulaşmak gibi...)

► meyaxtimu Önce aşağıya inerek karşıya geçmek. Nç̆alaşen komeyoxtu. dereden karşıya geçti.
► meyaşku Önce aşağıya inerek karşı tarafa geçirmek
► meyaʒ̆k̆omilu Önce aşağıya bakarak karşıya bakmak
► meyamalu (cansız varlığı) önce aşağıya indirerek karşı tarafa götürmek, geçirmek

45.42.    MEYO- (1) atn. MEO- (1) arş. “Karşı tarafa” anlamı verir.

► meyoğmalu ~ meoğu cansız bir şeyi karşı tarafa götürmek, geçirmek.
► meyoşkvalu ~ meoşku Karşıya ya da öte tarafa geçirmek
► meyolva ~ meolva karşıya geçmek/cross to the opposite side. Orubaşe komeyoxtu: dereden karşıya geçti.
► meyoʒ̆elimu ~ meoʒ̆omilu karşı tarafa bakmak

45.43.    MEYO-(2) atn. MEO-(2) arş. “Yeniden, tekrarlama” anlamı verir.

► meyocibu ~ meocibu ~ meyagubu tekrar pişirmek
► meyodvalu ~ meodu ~ meyadu Yeniden adlandırmak
        → Beres yoxo meyodves. çocuğun adını değiştirdiler (yeni bir isim verdiler).
► meyogalu ~ meogu ~ meyogalu bir alışkanlıktan kurtulmak
        → ʒ̆ik̆ara oşus meyagu. Sigara içme alışkanlığını terketti.
► meyok̆oreʒxu ~ meok̆oreʒxu tekrar saymak
        → A k̆oreʒxeri para meyok̆oreʒxu. Bir kez sayılmış parayı tekrar saydı.
► meyonaxu ~ meonaxu yeniden yıkamak
        → Ağne naxveri dolokunape-muşi meyonaxu. Yeni yıkanmış giysilerini tekrar yıkadı.
► meyonç̆aru ~ meonç̆aru ~ meyoç̆aru yeniden (tekrar) yazmak
        → Nç̆arerepe ağne kart̆alis meyonç̆aru. Tüm yazılarını yeni bir kağıda tekrardan yazdı.

45.44.    MO- Konuşana doğru anlamı verir.

Değişkenleri
► m-: “u” önünde
► mv-: “a” önünde

► moğmalu (cansız varlığı) konuşana doğru getirmek
        → germaşe dişk̆a moğams: ormandan odun getiriyor.
► mokosu konuşana doğru süpürmek
        → Pavrepe moykosams. yaprakları kendine doğru süpürüyor.
► molva ~ moxtimu konuşana doğru gelmek
        → Haşo mulun. bu tarafa geliyor.
► moncğonu konuşana doğru göndermek
        → Kart̆ali moncğonu. mektup gönderdi.

45.45.    MOK̆O-(1) Arka, arka taraf anlamı verir.

Değişkenleri
► mok̆-: “i, u” önünde
► mok̆v-: “a” önünde

► Mok̆oʒonu arkasına saplamak, dikmek
► Mok̆ogutinu ~ mok̆odgitinu arkasında ayakta durmak
► Mok̆osvaru arkasına dizmek
► Mok̆ot̆obu ~ mok̆ot̆k̆obu Arkasına saklanmak
► Mok̆ot̆oçu ~ mok̆ot̆k̆oçu Arkasına atmak, arkasından aşırmak
► Mok̆oxedu arka tarafına oturmak
        → k̆ap̆ulas komok̆omixedu. Arka tarafıma oturdu.

45.46.    MOK̆O-(2) yul. Karşıdan beriye doğru direkt (aşağıya inmeden) yönelmeyi belirtir.

► mok̆oxt̆imu karşıdan beriye doğru direkt gelmek
► mok̆oʒ̆k̆omilu karşıdan beriye doğru bakmak.
► mok̆ot̆k̆oçu karşıdan beriye doğru atmak.
► mok̆oputxu karşıdan beriye doğru uçmak.

45.47.    MOLA-(1) Eylemin kapalı mekana yöneldiğini ya da eylemin kapalı mekanda gerçekleştiğini belirtir.

► molaʒ̆elimu ~ molaʒ̆omilu ~ molaʒ̆k̆omilu kapalı bir mekanın içine bakmak.
        → Muk̆u puci uyonun ya do axiris a komolaʒ̆eru. Kaç ineği var diye ahırın içine şöyle bir baktı.
► molabğalu (katı maddeyi) kapalı bir mekanın içine dökmek
        → Pilit̆as markvali molabğu. sobanın içine yumurtaları koydu.
► moladvalu kapalı mekanın içine koymak./put inside a closed place.
        → Dişk̆a pilit̆as komolabdvi. Odunu sobaya koydum.
► molağuru kapalı mekanın içinde ölmek.
        → Badi oda-muşis xavala xvala komolağuru. Yaşlı adam odasında yapayalnız öldü.
► molaxunu kapalı mekanın içine oturtmak; hapsetmek.
        → k̆at̆u odas komolaxunu. Kediyi odaya oturttu; odaya hapsetti.

45.48.    MOLA-(2) Konuşan kişiye doğru yaklaşan hareketi anlatır.

► molağmalu (katı maddeyi) öteden beriye doğru getirmek
► molancğonu öteden beriye doğru göndermek
► molant̆oru öteden beriye doğru çekmek, yanaştırmak.
► molatoru öteden beriye doğru çekmek
► mololva ~ molaxtimu öteden beriye doğru gelmek
► molayonu ~ molaonu (canlı varlığı) öteden beriye doğru getirmek.

45.49.    MOŞK̆A- gyu. MOŞA- yul. “Enlemesine derinliği olan kapalı mekanın içinden dışa doğru yönelme” anlamı verir.

Değişkenleri
► moşk̆-: “i, o, u” önünde
► moşk̆v-: “a” önünde

► moşk̆ayonu ~ moşayonu (canlı varlığı) ortaya çıkarmak.
► moşk̆olva ~ moşaxtimu ortaya çıkmak, belirmek.
        → Si-ti nakele moşaxti ? Sen de nereden çıktın ortaya, (nereden belirdin) ?
► moşk̆ağmalu ~ moşk̆ağu ~ moşağmalu (cansız varlığı) ortaya çıkarmak (cansız)

45.50.    MOYO-(1) atn. MOO-(1) arş. “üstüne, üzerine ya da tepesini” anlamı verir.

► moyoğuru ~ mooğuru birşeyin üzerinde ya da üstünde ölmek
► moyokosu ~ mookosu üstünü süpürmek
► moyot̆axu ~ moot̆t̆axu üstünü ya da tepesini kırmak.
► moyok̆oru ~ mook̆k̆oru üstünü ya da tepesini bağlamak
► moyoxvat̆u ~ mooxvat̆u üstünü ya da tepesini kemirmek.

45.51.    MOYO-(2) atn. MOO-(2) arş. Karşı üst taraftan konuşana doğru yönelmeyi belirtir.

► moyolva ~ moolva karşıdan konuşana doğru geçmek
► moyoşkvalu ~ mooşk̆u karşıdan konuşana doğru geçirmek
► moyoyoxu ~ mooyoxu karşıdan konuşana doğru çağırmak
► moyoʒ̆elimu ~ mooʒ̆omilu karşıdan konuşana doğru bakmak
► moyoğmalu ~ mooğu (cansız varlığı) karşıdan konuşana doğru getirmek
► moyoncğonu ~ mooncğonu (cansız varlığı) karşıdan konuşana doğru göndermek

45.52.    MOƷ̆O- “Üstte konuşana doğru yönelme” anlamı verir.

► moʒ̆oxvalu atn. ayaklanmak, ayağa kalkmak.
► moʒ̆ok̆ap̆inu ~ moʒ̆onk̆ap̆inu aniden yukarı fırlamak, aniden kalkmak.
        → Ok̆iyinu domagurus moʒ̆ovuk̆ap̆i. Çığlığı duyunca ayağa fırladım.

45.53.    O- yul. Ancak Doğu diyalektlerinde çok az sayıda fiilin başında bulunmaktadır.

Aşağıdakilerle karşılaştırınız
► Kököneki “o-” bkz. 33.5.
► Mamtinoba “o-” bkz. 34.1.
► Başsızlık göstergesi “o-”; bkz. 39.

Odu yul. (gözünü) yummak
Toli obdumer.	Gözümü yumuyorum
Toli var obdumer.	Gözümü yummuyorum
Toli obdvi.	Gözümü yumdum.
Toli var obdvi.	Gözümü yummadım.

Bu fiilin başındaki “o-”, tüm kip ve zamanlarda olumlu ve olumsuz biçimlerde bulunduğuna göre fiil-başıdır.
Not:Lazca Batı diyalektlerinde bu fiilin karşılığı, Fiil başı “o-”yu almamaktadır.

odu*	(gözlerini)	yummak
vudum	(gözlerimi)	yumuyorum
vudvi	(gözlerimi)	yumdum
ovudvi**	(gözlerimi)	yumdum
var vudvi	(gözlerimi)	yummadım

* “odu”daki “o-”, Başsızlık göstergesidir. Çünkü, görüldiği gibi, ancak fiil-isim başında kullanılmaktadır.
** “ovudvi”deki “o-”, Mamtinoba'dır. Çünkü, görüldüğü gibi, olumsuz biçimlerde kullanılmamaktadır.

 

Doğu'da
opşu	~ doldurmak
obopşi	~ doldurdum
var obopşi	~ doldurmadım
obopşam	~ dolduruyorum
var obopşam	~ doldurmuyorum

Olumsuz biçimlerde de kullanıldığına göre bu fiilin başındaki “o-”, Mamtinoba değildir.

45.54.    OK̆O-(1) Birleşme ya da bir araya gelme anlamı verir. Ancak, burdaki birleşme iç içe geçme anlamına gelmemektedir. Bir araya gelen şeyler kendi özelliklerini korurlar.

► ok̆obgaru birlikte ağlamak
► ok̆oç̆adu birbirine çakmak
► ok̆oç̆ambu birbirine yapıştırmak
► ok̆oğmalu biriktirmek
► ok̆olva ~ ok̆oxtimu bir araya gelmek
► ok̆osvaru biraraya dizmek.
► ok̆oxaşk̆u ~ ok̆oxaçku birlikte ekmek.

45.55.    OK̆O-(2) yul. K̆OK̆O- gyu.[3] “İkiye ayırma, ikiye bölme” anlamı verir.

Değişkenleri
► k̆ok̆-: “i, o, u” önünde
► k̆ok̆v-: “a” önünde
► ok̆-: “i, o, u” önünde
► ok̆v-: “a” önünde

► ok̆oçitu ~ k̆ok̆oçitu ortadan yarmak.
► ok̆ontxozu ~ k̆ok̆ontxozu iki ayrı örgü yapmak.
► ok̆oç̆k̆idu ~ k̆ok̆oç̆irdu ortadan yırtmak; ortadan koparmak
► ok̆oç̆k̆odu ~ k̆ok̆oç̆ordu ortadan yırtılmak ya da kopmak
► ok̆oç̆k̆oru ~ k̆ok̆oşk̆oru ortadan biçmek.
► ok̆ot̆axu ~ k̆ok̆ot̆axu ortadan kırmak, kırıp ortadan bölmek.
► ok̆ok̆vatu ~ k̆ok̆ok̆vatu ortadan kesmek
► ok̆oʒ̆k̆alu ~ k̆ok̆oʒ̆alu ortadan yarmak ya da ayırmak.
        → Dişkape ok̆oʒ̆k̆u. Odunları ortadan yardı (ayırdı).
► ok̆oxvalu ~ k̆ok̆oxvalu yıkmak; bozmak
        → Oxori ok̆oxu. evi yıktı.

45.56.    OXO- “İç içe geçirme, kaynaştırma” anlamı verir.

Değişkenleri
► oxv-: bazı yörelerde “o-” önünde

► oxobalu ~ ok̆obalu iki farklı sıvıyı (sıcak ve soğuk gibi) birbirine eklemek
► oxoç̆valu ~ ok̆oç̆valu bir arada karıştırp yakmak
► oxogubu ~ ok̆ocibu bir arada pişmek ya da pişirmek
        → Lu do lobya kok̆ocibu. Lahana ile fasülyeyi bir arada pişirdi.
► oxogzalu yanyana iki ya da daha çok ateşi yakmak
► oxoktinu oyalanmak, vakit geçirmek.

---

[1] Çxala'da “GULA-” “GULA-“ in Çxala

[2] Xopa'da da yöreye göre kullanılmaktadır.

[3] Art̆aşeni-Ok̆ordule'de “ok̆o-” şeklinde söylenir

---