46

diğer yapım ekleri

46. Liste: Diğer yapım ekleri(Arti memʒxvalape)

Lazcada çok sayıda önek ve sonekler bulunmaktadır. Yapım eklerinden kullanımı en yaygın olanlarından örnekler aşağıda liste olarak gösterilmiştir.

46.1.    –AŞE

Fiil kökünden araç bildiren isim üretir.

Örnek(Evuli)
► Noşk̆eri onç̆araşe st̆eri ixmart̆u. (Odun) kömürünü yazma aracı gibi kullanırdı.
► Berek gejilaşe eç̆opu. Çocuk silgi satın aldı.
► Geçanerepe mulurt̆esşa dok̆anaşe dompulu. Askerler gelirken sılahını sakladı.

46.2.    -BURA ~ -BURİ

İsimden sıfat ve isim türetir.

“-ye özgü; -ye göre, -ce” anlamı verir.

Örnek(Evuli)
► Bereburi dulyape ikums. Çocukça işler yapıyor.
► Komoleburi var isinapams. Erkekçe konuşmuyor.
► Si gişk̆un-i, Lazeburi birapa ? Sen Lazca şarkı biliyor musun ?

46.3.     -an-

Sıfattan fiil kökü üretir.

Sıfat/ adjective + -an- = fiil kökü

Örnek(Evuli)
► Bere ndaşe ndğa igunz̆anen. Çocuk günbegün (boyu) uzuyor.
► k̆oçi dido imçxvanu. Adam çok şişmanladı.
► Bozomota opşa imsk̆vanu. Kız çok güzelleşti.
► Tok̆i domk̆ulanu. İpi kısalttı.

46.4.     -OBA ~ -LOBA ~ -NOBA

İsim, sıfat ve zarftan isim üretir.

Örnek(Evuli)
► Hentepe k̆ayoba doloxe skidurt̆es. Onlar rahatlık içinde yaşıyorlardı.
► Ma beroba-şk̆imi var mşun. Ben çocukluğumu hatırlamıyorum.
► Xvalanoba mitis var eyak̆ozden. Yalnızlığı kimse yaşamak istemiyor.
► Xelobate eputxu. Sevinçten, mutluluktan uçtu.

46.5.     –ONA ~ -LONA

Belli bir nesneye bağlı olarak yer adı üretir./ place name

Örnek(Evuli)
► Naminepes celabi mç̆itoni porça sk̆ani ! atn. Kırmızılı giysini nerelere astın !
► Araponi dişk̆ape ma motorapu. Dallı odunları bana taşıttı.
► Beroni oxorcas soti var alen. Çocuklu kadın bir yere gidemiyor.

46.7.    –PUNA

Bir şeyin çok fazla bulunduğu alanı belirtir.

Örnek(Evuli)
► Kvalepunas mşk̆vela var imorden. atn. Taşlık yerde fidan büyümez.
► Danżepunas kodololu. Dikenliğin içine düştü.
► Ç̆oç̆oxepunas kamaft̆it. Çamurlu yere girdik.

46.8.    –PXE

(1)   Yer adı veya sıfattan sıfat ürtir. Bir yerden olma, bir yere ait olma anlamı verir.

Örnek(Evuli)
► Turkuri dido k̆ai gasinapen. Türkçeyi çok iyi konuşabiliyorsun.
► Lazuri-ti opşa vorsi ixap̆ar. Lazcayı da çok iyi konuşuyorsun.
► Korturi var giçkin. Gürcüce bilmiyorsun.

46.10.    -YARİ           

İsim ve sıfattan sıfat üretir.

Örnek(Evuli)
► Mt̆ut̆alyari grest̆aşe mç̆k̆udi bimxort̆it. Küllü pilekiden mısır ekmeği yerdik.
► Mselyari pont̆ulite gulurt̆u. Sidikli pantolonla gezerdi.
► Let̆alyari porça dolonkot̆u. Topraklı (toprağa bulanmış) gömlek giymişti.
► Mç̆italyari uşk̆urepe uğut̆u. Kırmızılı (kızmızı benekli) elmaları vardı.

46.11.        U + isim + -ELİ

İsimden sıfat üretir.

Örnek(Evuli)
► Andğa ucareli kodopskudit. Bugün ekmeksiz kaldık.
► Jur ndğas uʒ̆areli şuri doşinaxes. İki gün susuz yaşadılar.
► Uskaneli-ti ham dulyape domaxenu. Sensiz de bu işleri yapabildim.
► Dida umiteli ort̆u. Yaşlı kadın kimsesizdi.

46.12.    –SA

Ardeşen ve Fındıklı’da gözlemlenmiştir. İsimden isim üretir. Sonuna geldiği kelimeye dişilik anlamı katar.

[1] Bu örnekte Mamtinoba “ko-” Türkçedeki “Geniş zamana” yakın bir anlam vermektedir.
[2]Uskaneli = skani sure = skani dixo = sensiz